Một phần tư thế kỷ sau cuộc tấn công khủng bố gây nhiều tử vong nhất trên lãnh thổ Hoa Kỳ, đường chân trời được xây dựng lại cho thấy sức phục hồi của nước Mỹ. Tuy nhiên, hàng ngàn gia đình nạn nhân, người sống sót, nhân viên cứu cấp, cựu chiến binh và cộng đồng vẫn đang phải sống với những hậu quả của biến cố này.
Sáng thứ Ba, ngày 11 tháng 9 năm 2001, bầu trời New York và Washington trong xanh một cách khác thường. Hàng triệu người Mỹ đang đi làm, đưa con đến trường, lên máy bay hoặc bắt đầu một ngày tưởng như hoàn toàn bình thường.
Chưa đầy hai giờ sau, buổi sáng bình thường ấy đã trở thành một trong những chương đen tối nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Mười chín tên khủng bố được al-Qaeda huấn luyện đã cướp quyền kiểm soát bốn máy bay thương mại. Chúng biến những chiếc máy bay chở hành khách—biểu tượng của sự di chuyển, thương mại và đời sống hiện đại—thành vũ khí.
Các cuộc tấn công đã cướp đi sinh mạng của 2.977 người của 90 quốc gia: 2.753 người tại New York, 184 người tại Ngũ Giác Đài và 40 hành khách cùng phi hành đoàn trên chuyến bay United Airlines Flight 93. Con số này không bao gồm 19 tên không tặc. Đài Tưởng niệm và Viện Bảo tàng Quốc gia 11 Tháng 9
Điều gì đã xảy ra vào buổi sáng hôm đó?
Lúc 8 giờ 46 phút sáng, chuyến bay American Airlines Flight 11 đâm vào Tòa Tháp – North Tower của Trung Tâm Thương Mại Thế Giới.
Ban đầu, nhiều người nghĩ rằng đây có thể là một tai nạn hàng không khủng khiếp. Nhưng khả năng đó hoàn toàn tan biến lúc 9 giờ 03 phút, khi chuyến bay United Airlines Flight 175 đâm vào Tòa Tháp thứ hai – South Tower trước sự chứng kiến trực tiếp của hàng triệu khán giả truyền hình. Nước Mỹ lúc này hiểu rằng mình đang bị tấn công.
Lúc 9 giờ 37 phút, chuyến bay American Airlines Flight 77 đâm vào mặt phía tây của Ngũ Giác Đài tại Arlington, Virginia. Tất cả 59 hành khách và thành viên phi hành đoàn trên máy bay thiệt mạng, cùng với 125 người bên trong tòa nhà.
Lúc 9 giờ 59 phút, Tòa Tháp Nam sụp đổ.
Trong lúc đó, hành khách và phi hành đoàn trên chuyến bay United Airlines Flight 93 biết được qua các cuộc điện thoại rằng những máy bay khác đã đâm vào Trung Tâm Thương Mại Thế Giới và Ngũ Giác Đài. Khi hiểu rằng máy bay của mình cũng là một phần của cuộc tấn công, họ cùng nhau lập kế hoạch giành lại phòng lái.
Chuyến bay Flight 93 rơi xuống một cánh đồng gần Shanksville, Pennsylvania, lúc 10 giờ 03 phút. Tất cả 40 hành khách và thành viên phi hành đoàn đều thiệt mạng. Sự chống trả của họ đã ngăn những tên khủng bố bay đến Washington. Mục tiêu nhiều khả năng là Tòa Quốc Hội Hoa Kỳ. Đài Tưởng niệm Quốc gia Flight 93
Lúc 10 giờ 28 phút, Tòa Tháp Bắc sụp đổ.
Đến thời điểm đó, đường chân trời New York đã bị khói và bụi che phủ. Khu Lower Manhattan trông như một vùng chiến tranh. Ngũ Giác Đài đang bốc cháy. Tất cả các chuyến bay trên toàn nước Mỹ đều bị buộc phải hạ cánh, nhiều tòa nhà chính phủ được di tản, còn người dân hoảng sợ tìm mọi cách liên lạc với gia đình.
Các cuộc tấn công đã phơi bày những thiếu sót nghiêm trọng trong việc chia sẻ tin tức tình báo, bảo vệ hàng không, liên lạc khẩn cấp và khả năng của chính phủ trong việc hình dung rằng máy bay chở hành khách có thể bị biến thành vũ khí có người điều khiển.
Ủy Ban 11 Tháng 9 của lưỡng đảng sau đó kết luận rằng chính phủ đã thất bại về “trí tưởng tượng, chính sách, năng lực và cách quản trị.” Báo cáo của Ủy Ban 11 Tháng 9
Các nạn nhân không chỉ là những con số
Những người thiệt mạng trong ngày 11 tháng 9 đại diện cho hầu hết mọi thành phần trong xã hội Hoa Kỳ. Họ là nhân viên văn phòng, nhân viên nhà hàng, nhân viên vệ sinh, chuyên viên tài chính, quân nhân, công chức, phi hành đoàn, hành khách, lính cứu hỏa, cảnh sát, nhân viên cứu cấp và du khách từ nhiều nơi trên thế giới.
Một số người là những người trẻ mới bắt đầu công việc đầu tiên. Một số khác là cha mẹ vừa đưa con đến trường vào buổi sáng hôm đó. Trong số các nạn nhân có những cặp vợ chồng mới cưới, ông bà, người nhập cư đang xây dựng cuộc sống mới và những nhân viên sắp bước vào tuổi nghỉ hưu.
Trong số các nhân viên cứu cấp thiệt mạng tại New York có 343 thành viên Sở Cứu Hỏa New York, 37 cảnh sát thuộc Cơ Quan Quản Trị Cảng New York và New Jersey, cùng 23 cảnh sát New York. Nhiều người đã chạy vào các tòa tháp trong khi hàng ngàn người khác tìm đường thoát ra.
Những hành động cuối cùng của họ đã thay đổi cách người Mỹ hiểu về lòng can đảm.
Hình ảnh còn lưu lại từ biến cố 9/11 không chỉ là những tòa nhà đang sụp đổ. Đó còn là hình ảnh những người lính cứu hỏa đi lên cầu thang, tiến về phía nguy hiểm; những nhân viên văn phòng dìu đồng nghiệp bị thương; những người xa lạ dẫn đường cho nhau trong khói bụi; và những hành khách trên chuyến bay Flight 93 quyết định cùng nhau hành động thay vì bất lực chờ đợi.
Những gia đình phải sống với một khoảng trống không bao giờ mất đi
Đối với gia đình các nạn nhân, ngày 11 tháng 9 không chỉ là một thảm kịch quốc gia. Đó là ngày người vợ hoặc người chồng không trở về nhà, một người cha hay người mẹ đột nhiên biến mất, hoặc tương lai của một đứa trẻ thay đổi mãi mãi.
Hàng ngàn trẻ em lớn lên mà không có cha hoặc mẹ. Những người còn sống phải đưa ra các quyết định tài chính quan trọng ngay giữa lúc đau buồn. Nhiều cha mẹ mất con trưởng thành phải tìm kiếm câu trả lời, di hài, vật dụng cá nhân hoặc chỉ một chi tiết cuối cùng về những gì đã xảy ra.
Nhiều gia đình không thể tổ chức một tang lễ theo truyền thống. Sự tàn phá tại Trung Tâm Thương Mại Thế Giới khiến việc nhận diện nạn nhân trở nên vô cùng khó khăn.
Tính đến tháng 8 năm 2026, khoảng 1.099 người thiệt mạng tại Trung Tâm Thương Mại Thế Giới—tương đương khoảng 40% số nạn nhân—vẫn chưa được nhận diện qua các phần di hài được tìm thấy. Văn phòng pháp y New York vẫn tiếp tục sử dụng những kỹ thuật DNA mới để tìm câu trả lời cho các gia đình. Văn phòng Pháp y Thành phố New York
Nỗi đau cũng được thể hiện theo nhiều cách khác nhau. Một số thân nhân trở thành những người vận động cải tổ an ninh quốc gia. Những người khác đấu tranh để nhân viên cứu cấp được chăm sóc y tế và bồi thường. Nhiều gia đình thành lập học bổng, quỹ từ thiện, tổ chức phục vụ cộng đồng hoặc chương trình thiện nguyện mang tên người thân đã mất.
Nhiều người con của các lính cứu hỏa thiệt mạng sau đó đã chọn con đường phục vụ công chúng. Đến dịp kỷ niệm 25 năm, có 58 người con của các thành viên FDNY thiệt mạng trong biến cố 9/11 đã gia nhập Sở Cứu Hỏa New York, tiếp nối di sản gia đình bắt nguồn từ một thảm kịch. Bài nhìn lại 25 năm của Reuters
Biến cố 9/11 đã thay đổi người dân New York như thế nào?
New York chịu tổn thất nhân mạng lớn nhất, nhưng nỗi đau của thành phố lan rộng hơn rất nhiều so với khu Ground Zero.
Những người sống sót đi bộ về phía bắc Manhattan, toàn thân phủ đầy lớp bụi màu xám. Các trường học không biết chắc khi nào cha mẹ có thể đến đón con. Các bệnh viện chuẩn bị tiếp nhận một số lượng lớn bệnh nhân, nhưng đau đớn thay, nhiều nạn nhân đã không bao giờ được đưa đến.
Các gia đình dán hình người thân mất tích trên tường, hàng rào, bệnh viện và các trạm giao thông công cộng.
Nhiều khu phố tại Lower Manhattan bị gián đoạn sinh hoạt. Cư dân và doanh nghiệp phải dời đi. Hàng ngàn người mất nơi làm việc hoặc mất việc làm. Có những trạm cứu hỏa mất nhiều thành viên cùng một lúc, để lại những chiếc ghế trống và một thế hệ lính cứu hỏa mang thương tích tinh thần.
Nhưng người dân New York cũng đáp lại bằng lòng nhân ái phi thường. Mọi người xếp hàng hiến máu. Các nhà hàng chuẩn bị thức ăn cho lực lượng cứu cấp. Công nhân xây dựng, chức sắc tôn giáo, y tá, công nhân thép, nhân viên điện nước, chuyên viên tâm lý và tình nguyện viên cùng đến Ground Zero để giúp đỡ.
Công cuộc cứu nạn, cứu trợ và thu dọn kéo dài chín tháng, chính thức kết thúc vào ngày 30 tháng 5 năm 2002. Tuy nhiên, một thảm họa khác đang âm thầm hình thành trong lớp bụi.
Nhân viên cứu cấp, công nhân dọn dẹp, cư dân, học sinh và nhân viên văn phòng đã tiếp xúc với một hỗn hợp độc hại gồm bê tông nghiền nhỏ, sợi thủy tinh, asbestos, kim loại, hóa chất và các chất sinh ra từ lửa bốc cháy.
Nhiều năm sau, nhiều người mắc bệnh đường hô hấp, rối loạn tiêu hóa, ung thư và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Đến tháng 6 năm 2026, hơn 145.000 nhân viên cứu cấp và người sống sót đang ghi danh trong Chương Trình Y Tế Trung Tâm Thương Mại Thế Giới của chính phủ liên bang. Chương trình lưu ý rằng không phải mọi trường hợp tử vong của thành viên đều có thể được xác định là do phơi nhiễm trong biến cố 9/11. Tuy nhiên, số lượng bệnh liên quan tiếp tục được chứng nhận cho thấy tổn thất nhân mạng không chấm dứt trong năm 2001. Thống kê của Chương Trình Y Tế Trung Tâm Thương Mại Thế Giới
Đến ngày 31 tháng 8 năm 2026, Quỹ Bồi Thường Nạn Nhân 11 Tháng 9 đã nhận hơn 112.000 đơn và trao khoảng 18,56 tỷ Mỹ kim tiền bồi thường. Thống kê của Quỹ Bồi Thường Nạn Nhân
Vì vậy, đối với New York, biến cố 9/11 vừa là một cuộc tấn công trong lịch sử, vừa là một cuộc khủng hoảng sức khỏe vẫn còn tiếp diễn.
Washington và Ngũ Giác Đài đã thay đổi ra sao?
Cuộc tấn công Ngũ Giác Đài đánh thẳng vào tổng hành dinh của quân đội Hoa Kỳ và đưa bạo lực đến ngay vùng thủ đô của quốc gia.
Những người thiệt mạng gồm quân nhân, nhân viên dân sự của Bộ Quốc Phòng, hành khách và phi hành đoàn trên chuyến bay Flight 77. Những người sống sót phải thoát qua các hành lang đầy khói trong khi quân nhân, lính cứu hỏa và những người làm việc gần đó giúp đưa người bị thương ra ngoài.
Washington lập tức chuẩn bị đối phó với khả năng xảy ra thêm các cuộc tấn công. Tòa Bạch Ốc, Tòa Quốc Hội và nhiều văn phòng liên bang được di tản. Phi cơ quân sự bắt đầu bảo vệ không phận thủ đô. Các biện pháp an ninh chung quanh những tòa nhà chính phủ đã thay đổi vĩnh viễn.
Ngũ Giác Đài được sửa chữa, nhưng nhân viên phải trở lại làm việc tại một nơi đồng thời cũng là địa điểm đồng nghiệp của họ thiệt mạng.
Đài Tưởng Niệm Quốc Gia 9/11 tại Ngũ Giác Đài có 184 đơn vị tưởng niệm—mỗi đơn vị dành cho một nạn nhân. Các đơn vị được sắp xếp theo tuổi của nạn nhân, từ bé Dana Falkenberg, ba tuổi, đến cựu chiến binh Hải Quân John Yamnicky, 71 tuổi.
Hướng đặt của các ghế tưởng niệm giúp phân biệt 125 người thiệt mạng bên trong Ngũ Giác Đài với 59 hành khách và thành viên phi hành đoàn trên chuyến bay Flight 77. Thiết kế Đài Tưởng niệm Ngũ Giác Đài
Đối với các gia đình quân nhân, ngày 11 tháng 9 còn là khởi đầu của hơn hai thập niên chiến tranh. Quân nhân Hoa Kỳ được điều động nhiều lần đến Afghanistan, Iraq và các khu vực khác. Hàng ngàn người thiệt mạng, nhiều người trở về với thương tích thể chất hoặc tâm lý, còn vợ chồng và con cái của họ phải chịu đựng những cuộc xa cách kéo dài.
Vì vậy, câu chuyện 9/11 tại Washington không chỉ bao gồm 184 nạn nhân ở Ngũ Giác Đài mà còn bao gồm một thế hệ những quyết định quân sự và ngoại giao diễn ra sau đó.
Cuộc tấn công đã thay đổi đời sống hằng ngày của người Mỹ như thế nào?
Sau ngày 11 tháng 9, những sinh hoạt từng được xem là bình thường bắt đầu mang lại cảm giác nguy hiểm.
Các phi trường áp dụng việc kiểm tra an ninh của liên bang, cửa buồng lái được gia cố, chất lỏng mang lên máy bay bị giới hạn, giấy tờ nhận diện được kiểm tra chặt chẽ hơn và hành khách phải xếp hàng lâu hơn tại các trạm an ninh.
Cơ Quan An Ninh Vận Chuyển—Transportation Security Administration, hay TSA—được thành lập sau cuộc tấn công. Bộ Nội An Hoa Kỳ
Quốc Hội thành lập Bộ Nội An, hợp nhất 22 cơ quan khác nhau. Các cơ quan tình báo được tổ chức lại, danh sách theo dõi được mở rộng và hệ thống chia sẻ tin tức được tăng cường. Các sở cảnh sát và cơ quan cứu cấp cũng gia tăng huấn luyện để đối phó với khủng bố và những thảm họa có nhiều thương vong. Lịch sử thành lập Bộ Nội An
Trong một thời gian, người Mỹ trải qua một tinh thần đoàn kết hiếm thấy. Cờ Hoa Kỳ xuất hiện trước nhà và doanh nghiệp. Các cơ sở tôn giáo đông người đến cầu nguyện. Hoạt động quyên góp và thiện nguyện gia tăng. Những bất đồng chính trị tạm thời lắng xuống.
Nhưng nỗi sợ hãi cũng rất lớn.
Trong những cuộc thăm dò ngay sau vụ tấn công, 71% người Mỹ cho biết họ cảm thấy buồn chán hoặc tuyệt vọng, 49% gặp khó khăn khi tập trung và một phần ba bị mất ngủ. Gần một năm sau, 61% cư dân vùng New York và 63% cư dân vùng Washington cho biết cuộc tấn công đã làm thay đổi cuộc sống của họ. Pew Research Center
Các cộng đồng nhập cư phải đối diện với những hậu quả đặc biệt phức tạp. Nhiều người nhập cư tham gia các buổi tưởng niệm, hoạt động cứu trợ, quân đội, cơ quan công lực và những hình thức phục vụ công chúng khác.
Tuy nhiên, người Mỹ theo đạo Hồi và những người gốc Ả Rập, Sikh hoặc Nam Á cũng phải đối diện với sự nghi ngờ, sách nhiễu, phân loại theo chủng tộc và bạo lực.
Số vụ thù ghét người Hồi giáo được báo cáo đã tăng từ 28 trường hợp trong năm 2000 lên 481 trường hợp trong năm 2001. Con số này giảm xuống trong những năm sau nhưng chưa bao giờ trở lại mức trước biến cố 9/11.
Trong một cuộc khảo sát năm 2026 của Pew Research Center, 59% người Mỹ theo đạo Hồi cho rằng có “rất nhiều” sự kỳ thị người Hồi giáo tại Hoa Kỳ. Nghiên cứu năm 2026 của Pew Research Center
Một trong những bài học quan trọng nhất của nước Mỹ là: lên án khủng bố không bao giờ được trở thành lý do để lên án cả một tôn giáo, sắc dân hoặc cộng đồng nhập cư.
Chúng ta đã học được gì về chính trị?
1. Các cơ quan chính phủ phải chia sẻ tin tức
Trước biến cố 9/11, nhiều cơ quan khác nhau nắm giữ từng phần tin tức về al-Qaeda và một số tên không tặc tương lai. Tuy nhiên, những tin tức đó không được ráp nối thành một bức tranh rõ ràng.
Bài học không chỉ là thu thập thêm dữ liệu. Các cơ quan hữu trách phải biết cách phân tích dữ liệu, đặt câu hỏi trước những giả định có sẵn, liên lạc với nhau và nhận diện những mối đe dọa không giống với các cuộc tấn công trước đây.
2. Các biện pháp an ninh phải chịu sự kiểm soát của Hiến Pháp
Sau cuộc tấn công, chính phủ có thêm quyền giám sát, giam giữ, lập danh sách theo dõi và thực hiện các chương trình tình báo mới. Một số biện pháp góp phần ngăn chặn khủng bố, nhưng những biện pháp khác tạo ra nhiều tranh luận nghiêm trọng về quyền riêng tư, phân loại chủng tộc, thủ tục pháp lý, tra tấn và việc chính phủ vượt quá thẩm quyền.
Nỗi sợ hãi có thể khiến người dân nhanh chóng chấp nhận từ bỏ một phần quyền tự do. Tuy nhiên, giành lại những quyền tự do đó về sau khó khăn hơn rất nhiều.
An ninh hữu hiệu và quyền tự do theo Hiến Pháp phải được xem là hai trách nhiệm cần được bảo vệ cùng lúc.
3. Sức mạnh quân sự không thể thay thế một chiến lược chính trị rõ ràng
Hoa Kỳ đưa quân vào Afghanistan nhằm tiêu diệt al-Qaeda và loại bỏ chính phủ Taliban đã che chở tổ chức này. Cuộc chiến sau đó trở thành cuộc chiến dài nhất của Hoa Kỳ và kết thúc vào năm 2021, khi Taliban một lần nữa kiểm soát Afghanistan.
Cuộc chiến Iraq được liên kết về mặt chính trị với “cuộc chiến chống khủng bố” rộng lớn hơn. Tuy nhiên, Ủy Ban 9/11 không tìm thấy bằng chứng cho thấy Iraq và al-Qaeda đã thiết lập một mối quan hệ hợp tác hành quân trong các cuộc tấn công chống Hoa Kỳ.
Những đánh giá trước chiến tranh về các chương trình vũ khí của Iraq sau đó cũng bị xác định là đã được phóng đại hoặc không được chứng minh đầy đủ bằng các tin tức tình báo căn bản. Ủy Ban Tình Báo Thượng Viện Hoa Kỳ
Bài học rất nghiêm túc: nỗi đau và cảm giác khẩn cấp của quốc gia không thể thay thế bằng chứng đáng tin cậy, mục tiêu được xác định rõ ràng, sự giám sát của Quốc Hội hoặc một kế hoạch thực tế để kết thúc chiến tranh.
4. Trách nhiệm của quốc gia không chấm dứt khi tình trạng khẩn cấp kết thúc
Nhân viên cứu cấp được ca ngợi ngay sau biến cố 9/11. Tuy nhiên, nhiều người về sau phải đấu tranh để bệnh tật của mình được công nhận và để được chăm sóc y tế hoặc nhận tiền bồi thường.
Lòng biết ơn của công chúng phải được chuyển thành hành động lâu dài. Khi chính phủ yêu cầu con người bước vào những môi trường nguy hiểm, chính phủ cũng nhận trách nhiệm lâu dài đối với sức khỏe của họ và gia đình họ.
Chúng ta đã học được gì về xã hội và văn hóa?
Biến cố 11 tháng 9 cho thấy trong một thảm họa, những người bình thường thường là lực lượng bảo vệ đầu tiên.
Đồng nghiệp dẫn nhau xuống cầu thang. Người xa lạ dìu người bị thương. Tiếp viên hàng không truyền đạt những tin tức quan trọng. Hành khách trên chuyến bay Flight 93 cùng nhau hành động. Nhân viên cứu cấp chạy về phía những tòa nhà mà mọi người khác đang tìm cách rời xa.
Cuộc tấn công cũng cho thấy tinh thần đoàn kết quốc gia có thể rất mạnh mẽ nhưng không nhất thiết kéo dài.
Tháng 10 năm 2001, có 60% người Mỹ cho biết họ tin tưởng chính phủ liên bang—mức cao nhất trong nhiều thập niên. Nhưng niềm tin đó nhanh chóng giảm xuống và những chia rẽ chính trị lại xuất hiện.
Sự đoàn kết thật sự không thể chỉ tồn tại khi cả quốc gia có chung một kẻ thù. Nó cũng phải tồn tại trong lúc bất đồng, bảo vệ các cộng đồng thiểu số và công nhận nhân phẩm của những người có tôn giáo hoặc nguồn gốc dễ bị hiểu lầm.
Về văn hóa, biến cố 9/11 đã thay đổi phim ảnh, truyền hình, báo chí, kiến trúc, văn chương, âm nhạc, hài kịch và ngôn ngữ của lòng yêu nước. “Never Forget”—“Không Bao Giờ Quên”—vừa trở thành một lời hứa, vừa trở thành một nghi thức quốc gia.
Nhưng ký ức 9/11 đang dần được chuyển từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong năm 2026, khoảng 10% người trưởng thành tại Hoa Kỳ được sinh ra sau năm 2001. Trong số những người từ 18 đến 24 tuổi, 60% cho biết họ biết về biến cố 9/11 lần đầu tiên qua trường học.
Ngược lại, 93% những người Mỹ từ 10 tuổi trở lên vào năm 2001 vẫn nhớ chính xác mình đang ở đâu và làm gì khi nghe tin về cuộc tấn công. Khảo sát năm 2026 của Pew Research Center
Đối với một thế hệ, 9/11 là ký ức cá nhân. Đối với thế hệ kế tiếp, đó là lịch sử. Sự chuyển tiếp này khiến việc giáo dục chính xác, công bằng và nhân bản ngày càng trở nên quan trọng.
Người Mỹ đã chữa lành vết thương chưa?
Câu trả lời thành thật là: chưa hoàn toàn—và mỗi người chữa lành theo một cách khác nhau.
New York đã được xây dựng lại. Các gia đình tạo dựng cuộc sống mới. Trẻ em lớn lên thành người trưởng thành. Những người sống sót trở lại làm việc. Quốc gia cải thiện an ninh hàng không và khả năng chuẩn bị cho tình trạng khẩn cấp. Theo những phương diện đó, sự chữa lành đã diễn ra.
Nhưng chữa lành không có nghĩa là trở lại thế giới của ngày 10 tháng 9 năm 2001.
Một số gia đình vẫn chưa có di hài đã được nhận diện để an táng. Nhân viên cứu cấp tiếp tục được chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Các cựu chiến binh vẫn sống với hậu quả của những cuộc chiến kéo dài. Người Mỹ theo đạo Hồi và đạo Sikh vẫn phải đối diện với sự nghi ngờ liên quan đến cuộc tấn công. Tinh thần đoàn kết tạm thời của năm 2001 cũng không ngăn được đất nước trở nên chia rẽ sâu sắc một lần nữa.
Nước Mỹ không còn sống trong sự bàng hoàng như năm 2001. Nhưng nước Mỹ đang sống với một vết sẹo—đôi khi im lặng, đôi khi đau đớn và luôn hiện rõ mỗi khi tháng Chín trở lại.
Có lẽ sự chữa lành của quốc gia không nên được đo bằng khả năng quên đi nỗi đau. Nó nên được đo bằng việc ký ức ấy có tạo ra sự khôn ngoan, lòng nhân ái, khả năng chuẩn bị và tinh thần phục vụ hay không.
“Freedom Tower”—Tháp Tự Do: Xây dựng lại bên cạnh khoảng trống
Tòa nhà chọc trời thường được gọi là Freedom Tower—Tháp Tự Do—có tên chính thức là One World Trade Center.
Tòa nhà do kiến trúc sư David Childs thuộc công ty Skidmore, Owings & Merrill thiết kế. Chiều cao 1.776 feet mang ý nghĩa biểu tượng, nhắc đến năm 1776, khi Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ được công bố.
Công trình bắt đầu xây dựng vào năm 2006 và mở cửa vào năm 2014. Đây là tòa nhà cao nhất tại Tây Bán Cầu. Trang chính thức của World Trade Center
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa One World Trade Center và Đài Tưởng niệm 11 Tháng 9.
One World Trade Center chủ yếu là một tòa nhà văn phòng và là trung tâm của khu Trung Tâm Thương Mại Thế Giới được xây dựng lại. Tòa nhà nằm gần, nhưng không nằm ngay trên nền móng của hai tòa tháp cũ.
Vai trò của tòa nhà mang tính biểu tượng: thể hiện sự tiếp nối, phục hồi kinh tế, tiêu chuẩn xây dựng an toàn hơn và quyết tâm của New York không để khủng bố tạo ra một khoảng trống vĩnh viễn trên đường chân trời của thành phố.
Đài Tưởng Niệm Quốc Gia 9/11 mới là nơi được xây dựng đặc biệt để tưởng nhớ các nạn nhân.
Công trình do kiến trúc sư Michael Arad và kiến trúc sư cảnh quan Peter Walker thiết kế, gồm hai hồ nước với thác nước lớn nằm trên nền móng của hai tòa tháp cũ. Chung quanh các hồ là những tấm bảng bằng đồng khắc tên nạn nhân của cuộc tấn công năm 2001 và vụ đánh bom Trung Tâm Thương Mại Thế Giới năm 1993.
Quảng trường tưởng niệm còn có Survivor Tree—Cây Sống Sót. Đây là một cây lê Callery bị hư hại nặng nhưng được tìm thấy tại Ground Zero và chăm sóc cho sống lại. Cây được đưa trở về khu tưởng niệm năm 2010 như một biểu tượng sống của sức chịu đựng và phục hồi. Giới thiệu Đài Tưởng niệm 9/11
Tòa tháp và đài tưởng niệm cùng phản ảnh hai ý nghĩa khác nhau nhưng liên kết chặt chẽ.
Hai hồ tưởng niệm hướng mắt người thăm viếng xuống khoảng trống bên dưới. Tòa tháp vươn lên cao, hướng về tương lai.
Đài tưởng niệm nói: “Chúng ta ghi nhớ những gì đã bị cướp đi.”
Tòa tháp trả lời: “Chúng ta vẫn còn ở đây.”
Các nghi lễ kỷ niệm 25 năm được hoạch định trong năm 2026
Những chương trình sau đây được xác nhận tính đến ngày 8 tháng 9 năm 2026. Tất cả thời gian được ghi theo giờ miền Đông Hoa Kỳ. Lịch trình và quy định ra vào có thể thay đổi.
| Ngày và giờ | Địa điểm | Chương trình tưởng niệm |
| Ngày 9 tháng 9 | FerryHawks Stadium, Staten Island | Sở Cứu Hỏa New York tổ chức lễ kỷ niệm 25 năm dành cho gia đình các thành viên thiệt mạng trong ngày 9/11 và những người qua đời sau đó vì bệnh liên quan đến Trung Tâm Thương Mại Thế Giới. Đây là nghi lễ riêng tư. FDNY cũng phát hành một báo cáo sức khỏe, một cuốn phim về linh mục tuyên úy Mychal Judge và loạt podcast tưởng niệm. Chương trình kỷ niệm của FDNY |
| Ngày 10 tháng 9, 5 giờ chiều | Nhà thờ St. Patrick’s Cathedral, Manhattan | Thánh lễ tưởng niệm dành cho các gia đình 9/11, do Tổng Giáo Phận New York và Giáo Phận Brooklyn tổ chức. |
| Ngày 11 tháng 9, 8 giờ 30 sáng | Quảng trường Đài Tưởng niệm Quốc gia 11 Tháng 9 | Thân nhân sẽ đọc tên 2.977 người thiệt mạng trong biến cố 9/11 và sáu nạn nhân của vụ đánh bom World Trade Center năm 1993. Nghi lễ tại quảng trường chỉ dành cho gia đình, nhưng công chúng có thể theo dõi trực tuyến. Chi tiết nghi lễ chính thức |
| Ngày 11 tháng 9, bắt đầu lúc 8 giờ 46 sáng | Quảng trường tưởng niệm | Bảy phút mặc niệm sẽ được thực hiện vào những thời điểm khác nhau. Sáu lần đánh dấu lúc máy bay đâm vào hai tòa tháp và Ngũ Giác Đài, lúc hai tòa tháp sụp đổ và lúc Flight 93 rơi. Lần mặc niệm thứ bảy mới được thêm vào để tưởng nhớ những người qua đời sau đó vì bệnh tật và thương tích liên quan đến 9/11. |
| Ngày 11 tháng 9, 3 giờ chiều | Nhà thờ St. Nicholas Greek Orthodox Church and National Shrine | Nghi lễ tưởng niệm liên tôn dành cho gia đình nạn nhân và khách của họ. |
| Ngày 11 tháng 9, 3 giờ 30 chiều | Perelman Performing Arts Center | Dàn nhạc New York Philharmonic, dưới sự điều khiển của Gustavo Dudamel, trình diễn cùng Ban Hợp Xướng Quân Đội Hoa Kỳ trong chương trình dành cho gia đình 9/11. |
| Từ hoàng hôn ngày 11 tháng 9 đến rạng sáng hôm sau | Đường chân trời New York | Chương trình Tribute in Light chiếu hai cột ánh sáng thẳng lên bầu trời, tượng trưng cho hai tòa tháp đã mất. Các tòa nhà tại New York và trên toàn quốc cũng được mời chiếu ánh sáng màu xanh tưởng niệm. Chương trình kỷ niệm 25 năm |
| Ngày 11 tháng 9, 8 giờ tối | ABC, Disney+, Hulu, National Geographic và ABC News Live | Chương trình truyền hình toàn quốc kéo dài một giờ, mang tên 9/11 Tribute in Light: Live from Lower Manhattan, sẽ được trình chiếu cùng với nghi lễ ánh sáng buổi tối. |
Thành phố New York cũng đã chính thức chọn ngày 11 tháng 9 hằng năm làm Ngày Tưởng Niệm và Phục Vụ Toàn Thành Phố, khuyến khích các phút mặc niệm, chương trình giáo dục và hoạt động thiện nguyện. Sắc lệnh của Thành phố New York
Các nghi lễ tại Ngũ Giác Đài
| Ngày và giờ | Chương trình tưởng niệm |
| Ngày 10 tháng 9 | Quỹ Đài Tưởng niệm Ngũ Giác Đài dự định khởi công Trung Tâm Giáo Dục dành cho khách thăm viếng, trị giá 35 triệu Mỹ kim, gần đài tưởng niệm. Trung tâm sẽ có các cuộc triển lãm thường trực, lời kể của người sống sót và gia đình nạn nhân, cùng các chương trình giáo dục. Trung tâm hiện được dự trù mở cửa năm 2029. Quỹ Đài Tưởng niệm Ngũ Giác Đài |
| Ngày 11 tháng 9, từ 6 giờ 20 đến 7 giờ sáng | Nghi lễ trải lá quốc kỳ lớn trên Ngũ Giác Đài sẽ được truyền trực tuyến bởi cơ quan truyền thông của Bộ Quốc Phòng. Theo dõi nghi lễ trực tuyến |
| Ngày 11 tháng 9, từ 8 giờ 35 sáng đến 11 giờ trưa | Lễ tưởng niệm chính thức tại Ngũ Giác Đài sẽ vinh danh 184 nạn nhân. Bộ Quốc Phòng đã lên lịch truyền trực tuyến buổi lễ. Theo dõi lễ tưởng niệm Ngũ Giác Đài |
Vì việc ra vào Ngũ Giác Đài và đài tưởng niệm có thể bị giới hạn do an ninh hoặc xây dựng, người muốn đến thăm viếng nên kiểm tra tin tức chính thức trước khi khởi hành.
Hai mươi lăm năm sau: “Không Bao Giờ Quên” nên mang ý nghĩa gì?
“Không Bao Giờ Quên” phải mang ý nghĩa sâu xa hơn việc ghi nhớ những tòa nhà sụp đổ.
Đó là ghi nhớ từng cuộc đời được đại diện bởi mỗi cái tên.
Đó là chăm sóc những nhân viên cứu cấp và người sống sót vẫn đang mang bệnh.
Đó là vinh danh các gia đình quân nhân mà không xem nhẹ quyết định đưa đất nước vào chiến tranh.
Đó là bảo vệ quốc gia mà không từ bỏ những nguyên tắc Hiến Pháp đã định hình Hoa Kỳ.
Đó là phân biệt khủng bố với tôn giáo và không đáp lại một hành động thù hận bằng sự thù hận đối với những người hàng xóm vô tội.
Đó là dạy cho những thế hệ trẻ không chỉ biết điều gì đã xảy ra, mà còn hiểu con người đã phản ứng như thế nào—bằng lòng can đảm, sự hy sinh, lòng nhân ái, nỗi sợ hãi, sự phẫn nộ, những quyết định sáng suốt và cả những sai lầm nghiêm trọng.
One World Trade Center cho thấy một đường chân trời có thể được xây dựng lại. Hai hồ tưởng niệm nhắc chúng ta rằng không phải mọi khoảng trống đều có thể được lấp đầy.
Hai mươi lăm năm sau biến cố 11 tháng 9, trách nhiệm của nước Mỹ không chỉ là nhìn lại quá khứ. Trách nhiệm đó còn là đưa ký ức bước vào tương lai—và trở nên khôn ngoan hơn vì chúng ta vẫn còn ghi nhớ.
-Lê Nguyễn Thanh Phương-