Mỗi năm, vào ngày thứ Hai đầu tiên của tháng Chín, người dân Hoa Kỳ kỷ niệm Labor Day—Ngày Lao Động. Đối với nhiều gia đình, đây là kỳ nghỉ cuối tuần kéo dài ba ngày với những buổi tiệc nướng ngoài trời, picnic, diễn hành, mua sắm, du ngoạn và một chuyến đi mùa hè cuối cùng trước khi năm học mới và nhịp sống mùa thu bắt đầu.
Tuy nhiên, đằng sau những sinh hoạt vui vẻ ấy là một chương quan trọng trong lịch sử Hoa Kỳ. Ngày Lao Động vinh danh hàng triệu người lao động—gồm cả người sinh tại Hoa Kỳ lẫn người nhập cư—đã góp phần xây dựng đất nước. Những cuộc đấu tranh của họ cũng giúp cải thiện tiền lương, giờ làm việc, an toàn lao động và phẩm giá tại nơi làm việc.
Năm 2026, Ngày Lao Động rơi vào thứ Hai, ngày 7 tháng 9.
Ngày Lao Động bắt đầu như thế nào?
Vào cuối thế kỷ 19, Hoa Kỳ nhanh chóng chuyển mình thành một quốc gia công nghiệp. Các nhà máy, đường sắt, hầm mỏ, xưởng sản xuất và công trình xây dựng tạo nên sự phát triển kinh tế mạnh mẽ, nhưng điều kiện làm việc của người lao động khi đó thường rất khắc nghiệt.
Nhiều người phải làm việc từ 10 đến 12 tiếng mỗi ngày, sáu hoặc thậm chí bảy ngày mỗi tuần. Tai nạn tại nơi làm việc xảy ra thường xuyên, trẻ em phải lao động và người làm công hầu như không có nhiều sự bảo vệ của luật pháp. Nếu một người bị bệnh hoặc bị thương trong lúc làm việc, cả gia đình có thể nhanh chóng mất nguồn thu nhập.
Các tổ chức lao động bắt đầu yêu cầu giảm giờ làm, tăng lương, cải thiện an toàn và dành sự tôn trọng xứng đáng cho người lao động.
Ngày 5 tháng 9 năm 1882, khoảng 10,000 công nhân tập trung tại thành phố New York để tham dự cuộc diễn hành Ngày Lao Động đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ. Họ đi từ Tòa Thị Chính đến Union Square, sau đó cùng gia đình tham dự một buổi picnic với âm nhạc và các bài diễn văn.
Sự kiện này kết hợp một cuộc tuần hành công khai nhằm thể hiện tinh thần đoàn kết của người lao động với các sinh hoạt giải trí dành cho gia đình—một truyền thống vẫn còn được duy trì đến ngày nay. Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ có lưu giữ tài liệu về cuộc tập hợp lịch sử này.
Ai là người đầu tiên đề nghị thành lập Ngày Lao Động vẫn còn là một vấn đề được tranh luận. Peter J. McGuire, một lãnh đạo của Hội Thợ Mộc và Thợ Đóng Đồ Gỗ, thường được ghi nhận là người đề nghị dành một ngày để vinh danh người lao động Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, nhiều tài liệu lịch sử cũng cho thấy Matthew Maguire, một thợ máy và thư ký của Central Labor Union tại New York, có thể mới là người đưa ra ý tưởng này. Bộ Lao Động Hoa Kỳ nhìn nhận rằng cả hai nhân vật đều có vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành ngày lễ.
Oregon trở thành tiểu bang đầu tiên chính thức công nhận Ngày Lao Động vào năm 1887. Nhiều tiểu bang khác sau đó cũng làm theo. Ngày 28 tháng 6 năm 1894, Tổng thống Grover Cleveland ký đạo luật công nhận Labor Day là ngày lễ liên bang, được tổ chức vào thứ Hai đầu tiên của tháng Chín. Bộ Lao Động Hoa Kỳ cung cấp thêm tài liệu về lịch sử của ngày lễ này.
Phong trào lao động đã đạt được những gì?
Ngày Lao Động không phải là ngày lễ của riêng một tổ chức hay một đảng chính trị. Ngày này ghi nhận sự đóng góp rộng lớn của người lao động và cuộc tranh đấu kéo dài để tạo nên những điều kiện làm việc nhân bản hơn.
Qua nhiều thập niên, người lao động và các nhà cải cách đã góp phần thúc đẩy:
- Ngày làm việc tám tiếng và tuần làm việc 40 tiếng
- Tiền làm thêm giờ cho những nhân viên hội đủ điều kiện
- Các quy định hạn chế sử dụng lao động trẻ em
- Luật bảo vệ mức lương tối thiểu
- Những tiêu chuẩn an toàn tại nơi làm việc
- Quyền lợi bồi thường cho người bị thương khi làm việc
- Quyền lợi bảo hiểm sức khỏe và hưu trí do chủ nhân hỗ trợ
- Quyền thành lập tổ chức lao động và thương lượng tập thể
Những quyền lợi này không xuất hiện cùng một lúc và cũng chưa được áp dụng đồng đều cho tất cả người lao động.
Một dấu mốc quan trọng là Đạo luật Tiêu chuẩn Lao động Công bằng năm 1938—Fair Labor Standards Act—đặt ra những tiêu chuẩn liên bang liên quan đến lương tối thiểu, tiền làm thêm giờ, tuần làm việc 40 tiếng và lao động trẻ em. Bộ Lao Động Hoa Kỳ trình bày chi tiết hơn về quá trình hình thành và tầm quan trọng lâu dài của đạo luật này.
Người nhập cư góp phần xây dựng Hoa Kỳ
Ngày Lao Động mang một ý nghĩa đặc biệt đối với các gia đình nhập cư. Nhiều thế hệ người nhập cư đã đến Hoa Kỳ với hy vọng xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn bằng chính sức lao động của mình.
Họ làm việc trên các nông trại và đường sắt, trong nhà máy, hầm mỏ, nhà hàng, khách sạn, bệnh viện, xưởng may, công trường xây dựng và những cơ sở kinh doanh gia đình.
Người nhập cư Trung Hoa và Ái Nhĩ Lan đã góp công xây dựng tuyến đường sắt xuyên lục địa. Người nhập cư từ Âu Châu cung cấp một phần quan trọng của lực lượng lao động trong thời kỳ công nghiệp hóa Hoa Kỳ. Người Mexico và các cộng đồng Mỹ Latin đảm nhận những vai trò thiết yếu trong nông nghiệp, vận chuyển, xây dựng, sản xuất và các ngành dịch vụ.
Những thế hệ nhập cư mới tiếp tục đóng góp trong vai trò người chăm sóc, giáo viên, kỹ sư, chuyên viên y tế, kỹ thuật viên, doanh nhân và chủ các cơ sở kinh doanh nhỏ.
Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ ghi nhận rằng hàng triệu người nhập cư mới đến đã cung cấp lực lượng lao động giúp Hoa Kỳ phát triển thành một cường quốc công nghiệp. Cơ quan Công viên Quốc gia cũng công nhận lao động nhập cư là một phần quan trọng trong lịch sử kinh tế của đất nước. Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ và Cơ quan Công viên Quốc gia
Đối với người Mỹ gốc Việt, Ngày Lao Động cũng là cơ hội để nhớ đến thế hệ người tị nạn và nhập cư đầu tiên đã phải bắt đầu lại cuộc đời trên một đất nước mới.
Nhiều người đã chấp nhận những công việc nặng nhọc, làm việc nhiều giờ, học tiếng Anh vào buổi tối, mở cơ sở kinh doanh nhỏ và hy sinh để con cái có cơ hội học hành cũng như xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.
Công việc và sự hy sinh của họ có thể không bao giờ xuất hiện trong sách lịch sử, nhưng vẫn là một phần của câu chuyện Hoa Kỳ.
Người Mỹ kỷ niệm Ngày Lao Động như thế nào?
Ngày Lao Động đầu tiên có diễn hành, picnic, âm nhạc và những bài diễn văn. Hơn 140 năm sau, nhiều truyền thống ấy vẫn tiếp tục.
Diễn hành và lễ hội cộng đồng
Một số thành phố tổ chức diễn hành với sự tham gia của công nhân, các nghiệp đoàn, nhân viên công quyền, ban nhạc, cựu chiến binh, tổ chức văn hóa và doanh nghiệp địa phương.
Các hội chợ, chương trình ca nhạc, lễ hội khu phố và sinh hoạt văn hóa cộng đồng cũng thường diễn ra trong cuối tuần Ngày Lao Động.
Tiệc nướng, picnic và họp mặt gia đình
Nướng hamburger, hot dog, sườn, thịt gà và bắp đã trở thành một truyền thống quen thuộc trong dịp Labor Day.
Các gia đình nhập cư thường mang hương vị quê hương vào bàn tiệc—từ thịt nướng, chả giò, gỏi và bánh mì Việt Nam đến carne asada của Mexico, thịt nướng Đại Hàn, các món ăn Philippines cùng nhiều nền ẩm thực khác.
Kết quả là một hình ảnh rất đặc trưng của Hoa Kỳ: mọi gia đình cùng kỷ niệm một ngày lễ chung, nhưng vẫn chia sẻ hương vị và truyền thống của quê hương mình.
Đi biển, đến công viên và du ngoạn
Vì Labor Day diễn ra gần thời điểm được xem là cuối mùa hè, nhiều gia đình đến bãi biển, hồ nước, công viên quốc gia, khu cắm trại hoặc các địa điểm nghỉ dưỡng gần nhà.
Những người khác có thể câu cá, chèo thuyền, đi bộ đường dài, làm vườn hoặc đơn giản là nghỉ ngơi ngoài trời.
Đối với người cao niên, một buổi picnic vào sáng sớm, chuyến lái xe ngắm cảnh, đi bộ nhẹ nhàng hoặc bữa ăn gia đình tại nhà cũng có thể mang lại nhiều niềm vui và ý nghĩa.
Thể thao và trò chơi ngoài trời
Bóng chày vẫn là một phần của cuối tuần Labor Day, trong khi mùa bóng bầu dục đại học thường bắt đầu vào khoảng thời gian này.
Các gia đình cũng có thể bơi lội, chơi bóng chuyền, cầu lông, ném túi bắp, đánh bài hoặc tổ chức những cuộc thi vui vẻ trong sân nhà.
Mua sắm và chuẩn bị năm học mới
Labor Day cũng trở thành một trong những cuối tuần mua sắm lớn tại Hoa Kỳ. Nhiều cửa hàng giảm giá quần áo, nệm, đồ nội thất, máy móc gia dụng và xe hơi. Các gia đình cũng thường sử dụng cuối tuần này để mua dụng cụ học tập hoặc chuẩn bị cho con em bước vào năm học mới.
Mua sắm có thể là một phần của ngày lễ hiện đại, nhưng chúng ta không nên quên những người vẫn phải làm việc tại cửa hàng, nhà hàng, bệnh viện, khách sạn, phi trường, dịch vụ giao hàng và các ngành bảo vệ an toàn công cộng trong lúc nhiều người khác được nghỉ ngơi.
Không phải ai cũng được nghỉ
Labor Day là ngày lễ liên bang, nhưng điều đó không có nghĩa là mọi nhân viên trong khu vực tư nhân đều được tự động nghỉ có lương.
Nhiều chuyên viên y tế, nhân viên cấp cứu, nhân viên nhà hàng, tài xế, người chăm sóc, nhân viên bán lẻ và những người cung cấp các dịch vụ thiết yếu vẫn phải làm việc.
Luật liên bang cũng không tự động buộc các công ty tư nhân phải trả thêm tiền vì nhân viên làm việc trong ngày lễ, trừ khi người đó làm thêm giờ hoặc hợp đồng lao động có quy định khác.
Vì vậy, Labor Day cũng là dịp thích hợp để cảm ơn những người vẫn đang phục vụ cộng đồng trong ngày lễ. Một lời cảm ơn chân thành, một khoản tiền tip rộng rãi hoặc một cử chỉ thể hiện sự trân trọng đều có thể mang lại ý nghĩa thật sự.
Tạo thêm ý nghĩa cho Ngày Lao Động
Bên cạnh tiệc nướng và mua sắm, các gia đình có thể làm cho Labor Day trở nên ý nghĩa hơn bằng cách hỏi cha mẹ hoặc ông bà về công việc đầu tiên của họ tại Hoa Kỳ.
Họ đã đối diện với những khó khăn nào? Ai đã cho họ cơ hội đầu tiên? Họ đã phải hy sinh những gì? Họ muốn thế hệ trẻ ghi nhớ bài học nào?
Các gia đình cũng có thể:
- Thăm viếng một viện bảo tàng hoặc di tích về lịch sử lao động
- Tham dự diễn hành hoặc lễ hội văn hóa trong cộng đồng
- Ủng hộ một cơ sở kinh doanh gia đình hoặc doanh nghiệp của người nhập cư
- Cảm ơn những nhân viên thiết yếu vẫn đang làm việc
- Tình nguyện tại ngân hàng thực phẩm hoặc tổ chức cộng đồng
- Chia sẻ câu chuyện gia đình về công việc, sự hy sinh và lòng kiên trì
- Giúp một người trẻ chuẩn bị lý lịch xin việc hoặc tìm hiểu nghề nghiệp tương lai
Ngày Lao Động nhắc chúng ta rằng Hoa Kỳ không chỉ được xây dựng bởi những nhà lãnh đạo nổi tiếng hay các nhà kỹ nghệ giàu có. Đất nước này được xây dựng mỗi ngày bởi nông dân, công nhân nhà máy, thợ lành nghề, giáo viên, y tá, người chăm sóc, nhân viên nhà hàng, kỹ sư, doanh nhân, công chức và vô số người lao động khác mà tên tuổi có thể không bao giờ được nhiều người biết đến.
Đối với người nhập cư, Ngày Lao Động mang theo một thông điệp đặc biệt mạnh mẽ: khi chúng ta làm việc, đóng góp, xây dựng doanh nghiệp, nuôi dưỡng gia đình và giúp đỡ cộng đồng, chúng ta không đứng bên ngoài câu chuyện Hoa Kỳ. Chính chúng ta đang góp phần viết nên câu chuyện ấy.
Trong Ngày Lao Động này, hãy vui với tiệc nướng, buổi họp mặt gia đình và những ngày cuối cùng của mùa hè. Nhưng chúng ta cũng nên dành một khoảnh khắc để vinh danh những thế hệ lao động mà công sức, lòng can đảm và sự hy sinh của họ đã giúp tạo nên những giây phút tốt đẹp hôm nay.
-Phan Trần Hương-