Sau 82 năm, hình ảnh binh sĩ Hoa Kỳ tiến bước dưới Khải Hoàn Môn vẫn là một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất về tự do trong lịch sử hiện đại.
Một chi tiết lịch sử cần được làm rõ
Paris chính thức được giải phóng vào ngày 25 tháng 8, 1944, khi quân đội Đức đầu hàng sau cuộc nổi dậy của lực lượng Kháng Chiến Pháp và sự tiến vào thủ đô của Sư Đoàn Thiết Giáp số 2 Pháp dưới quyền Tướng Philippe Leclerc cùng Sư Đoàn Bộ Binh số 4 Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, ngày 29 tháng 8, 1944 là ngày hàng ngàn binh sĩ thuộc Sư Đoàn Bộ Binh số 28 Hoa Kỳ diễn hành trên Đại Lộ Champs-Élysées trong một cuộc diễn hành chiến thắng đầy xúc động.
Đối với người dân Paris, sự kiện này xác nhận rằng bốn năm sống dưới ách chiếm đóng của Đức Quốc Xã đã thực sự kết thúc. Đối với các binh sĩ Hoa Kỳ, đây là một khoảnh khắc vinh quang nhưng ngắn ngủi trước khi họ tiếp tục tiến về những chiến trường mới—nơi nhiều người sẽ phải chịu thêm những hy sinh lớn lao.
Paris dưới ách chiếm đóng
Quân đội Đức tiến vào Paris ngày 14 tháng 6, 1940. Trong hơn bốn năm, Kinh Đô Ánh Sáng phải sống dưới sự kiểm soát của Đức Quốc Xã.
Cuộc chiếm đóng đã thay đổi hoàn toàn đời sống thường nhật. Thực phẩm và nhiên liệu bị phân phối theo khẩu phần. Báo chí và các chương trình phát thanh bị kiểm duyệt. Lệnh giới nghiêm hạn chế sự đi lại của người dân. Nhiều cư dân Do Thái bị bắt và đưa đến các trại tập trung, đôi khi với sự hợp tác của chính quyền Vichy Pháp.
Cờ Đức Quốc Xã treo trên các công sở. Binh sĩ Đức diễn hành trên những đường phố từng tượng trưng cho niềm kiêu hãnh của nước Pháp.
Nhưng tinh thần kháng chiến chưa bao giờ biến mất. Các mạng lưới hoạt động bí mật thu thập tin tức tình báo, phá hoại hoạt động quân sự của Đức, che giấu phi công Đồng Minh và các gia đình Do Thái, phổ biến báo chí bí mật và chuẩn bị cho ngày nước Pháp vùng lên giành lại tự do.
Hy vọng ấy bắt đầu trở thành hiện thực sau khi quân Đồng Minh đổ bộ lên Normandy ngày 6 tháng 6, 1944. Binh sĩ Hoa Kỳ, Anh, Canada, Pháp Tự Do và các lực lượng Đồng Minh khác đã chiến đấu vượt qua hệ thống phòng thủ kiên cố tại Normandy.
Sau cuộc đột phá khỏi Saint-Lô, các đoàn thiết giáp Hoa Kỳ bắt đầu tiến nhanh về phía đông.
Paris cuối cùng đã nằm trong tầm tay.
Trận chiến giành lại thủ đô
Ban chỉ huy tối cao Đồng Minh lúc đầu dự định đi vòng qua Paris. Tướng Dwight D. Eisenhower hiểu rõ tầm quan trọng về chính trị và tinh thần của thủ đô nước Pháp. Tuy nhiên, việc giải phóng và tiếp tế cho một thành phố có hàng triệu cư dân có thể làm phân tán quân lực, nhiên liệu và thực phẩm đang cần thiết cho cuộc truy kích quân Đức.
Nhưng những sự việc diễn ra ngay trong Paris khiến việc trì hoãn ngày càng trở nên khó khăn.
Ngày 19 tháng 8, cảnh sát Pháp, các chiến sĩ Kháng Chiến và người dân Paris bắt đầu nổi dậy. Những chướng ngại vật được dựng lên trên đường phố. Các cuộc đấu súng xảy ra chung quanh đồn cảnh sát, công sở và những giao lộ quan trọng.
Lực lượng Kháng Chiến, dù được trang bị rất hạn chế, vẫn phải đối diện với quân Đức có xe tăng, đại bác và súng máy.
Tướng Charles de Gaulle nhất quyết yêu cầu quân đội Pháp phải được phép tiến vào giải phóng thủ đô của mình. Cuối cùng, Tướng Eisenhower chấp thuận cho lực lượng Đồng Minh tiến về Paris.
Tối ngày 24 tháng 8, một đơn vị tiên phong thuộc Sư Đoàn Thiết Giáp số 2 của Tướng Leclerc tiến đến Hôtel de Ville—Tòa Đô Chính Paris. Sáng hôm sau, phần còn lại của sư đoàn cùng các đơn vị thuộc Sư Đoàn Bộ Binh số 4 Hoa Kỳ tiến vào thành phố.
Ngày 25 tháng 8, Tướng Dietrich von Choltitz, chỉ huy quân đội Đức tại Paris, chấp nhận đầu hàng. Hitler từng ra lệnh không được để Paris rơi vào tay Đồng Minh trong tình trạng nguyên vẹn, nhưng các cây cầu, tượng đài và khu phố lịch sử của thành phố đã may mắn không bị phá hủy.
Tướng de Gaulle đến Paris vào buổi chiều và tuyên bố chính quyền Pháp đã được khôi phục. Paris được giải phóng nhờ lòng can đảm và sự phối hợp của lực lượng Kháng Chiến Pháp, quân đội Pháp Tự Do và các lực lượng Đồng Minh. Bảo Tàng Quốc Gia Đệ Nhị Thế Chiến Hoa Kỳ
Ngày 29 tháng 8: Binh sĩ Hoa Kỳ tiến qua Paris
Ngày 26 tháng 8, Tướng de Gaulle và các lực lượng Pháp dẫn đầu một cuộc diễn hành lớn trên Đại Lộ Champs-Élysées. Ba ngày sau, đến lượt các binh sĩ Hoa Kỳ được Paris vinh danh.
Ngày 29 tháng 8, khoảng 15,000 binh sĩ thuộc Sư Đoàn Bộ Binh số 28 Hoa Kỳ diễn hành dưới Khải Hoàn Môn và tiến dọc theo một trong những đại lộ nổi tiếng nhất thế giới.
Mang trên vai huy hiệu hình “viên đá đỉnh vòm” màu đỏ đặc trưng, những binh sĩ Vệ Binh Quốc Gia Pennsylvania tiến bước thành những hàng dài và ngay ngắn. Xe tăng cùng các quân xa nối tiếp phía sau.
Cuộc diễn hành vừa là một sự kiện mừng chiến thắng, vừa là màn biểu dương sức mạnh của quân Đồng Minh.
Tướng de Gaulle đã yêu cầu một số đơn vị Hoa Kỳ ở lại để giúp bảo vệ thủ đô. Tuy nhiên, Tướng Eisenhower không thể rút hai sư đoàn khỏi chiến dịch quân sự vẫn đang tiếp diễn. Giải pháp của ông là cho Sư Đoàn Bộ Binh số 28 đi ngang qua Paris trên đường tiến ra mặt trận.
Vì vậy, các binh sĩ không mặc lễ phục diễn hành. Họ mang theo súng trường, ba lô và đầy đủ quân trang chiến đấu. Chiến tranh vẫn đang chờ đợi họ ở phía đông thành phố.
Người dân Paris đứng chật hai bên đường, bên cửa sổ, trên ban công và cả trên mái nhà. Cờ Pháp và cờ Hoa Kỳ tung bay bên nhau. Hoa được tung xuống đường. Người dân reo hò, ôm hôn những binh sĩ đi ngang qua, trong khi trẻ em đưa tay về phía những người lính đại diện cho điều mà nhiều người tưởng rằng sẽ không bao giờ được nhìn thấy nữa: tự do.
Sư Đoàn 28 trở thành sư đoàn Hoa Kỳ đầu tiên tiến vào Paris với đầy đủ đội hình sau khi thủ đô được giải phóng. Quân Đội Hoa Kỳ xem cuộc diễn hành ngày 29 tháng 8 là một trong những thời điểm đáng nhớ nhất trong lịch sử lâu dài của sư đoàn. Quân Đội Hoa Kỳ
Một chiến thắng đẹp nhưng ngắn ngủi
Đối với các binh sĩ Hoa Kỳ, Paris chỉ là một trạm dừng chân ngắn ngủi.
Nhiều người trong số họ đã trải qua những trận đánh khốc liệt tại Normandy. Sau khi rời Paris, Sư Đoàn 28 tiếp tục tiến qua Bỉ và Luxembourg. Đến tháng 11, sư đoàn phải chịu tổn thất nặng nề trong Trận Rừng Hürtgen. Các đơn vị khác sau đó tiếp tục chiến đấu trong Trận Bulge.
Sự thật ấy khiến những bức ảnh nổi tiếng chụp ngày 29 tháng 8 trở nên xúc động hơn. Những người lính trẻ tiến bước dưới Khải Hoàn Môn không biết ai trong số họ sẽ có ngày trở về quê nhà.
Họ đang mừng một chiến thắng lớn trong khi tiếp tục bước về một tương lai đầy bất trắc.
Đối với Paris, cuộc diễn hành tượng trưng cho sự giải thoát. Đối với các binh sĩ, đây là sự ghi nhận những hy sinh họ đã trải qua—đồng thời nhắc nhở rằng nhiệm vụ khó khăn vẫn còn ở phía trước.
Tình cảm của người Pháp đối với người Mỹ có thay đổi không?
Câu trả lời là có, nhưng vấn đề phức tạp hơn việc cho rằng người Pháp ngày nay chỉ đơn giản là “chống Mỹ.”
Vào tháng 8 năm 1944, lòng biết ơn của người Pháp đối với binh sĩ Hoa Kỳ rất trực tiếp, sâu sắc và đầy cảm xúc. Những người lính Mỹ đã vượt Đại Tây Dương, đổ bộ dưới làn đạn, chiến đấu qua Normandy và góp phần đánh đuổi quân chiếm đóng Đức khỏi nước Pháp.
Đối với những người từng sống trong đói khát, sợ hãi, bắt bớ và đàn áp, binh sĩ Hoa Kỳ là biểu tượng rõ ràng của sự giải cứu và hy vọng.
Trong những thập niên sau đó, lòng biết ơn dần hòa lẫn với mong muốn duy trì nền độc lập và quyền tự quyết mạnh mẽ của nước Pháp.
Pháp đón nhận sự hỗ trợ của Hoa Kỳ qua Kế Hoạch Marshall và trở thành một trong những thành viên sáng lập NATO. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Pháp—đặc biệt là Tướng Charles de Gaulle—không muốn đất nước lệ thuộc quá nhiều vào Washington.
Năm 1966, Pháp rút khỏi hệ thống chỉ huy quân sự phối hợp của NATO, mặc dù vẫn là thành viên của liên minh. Đến năm 2009, Pháp quay trở lại cơ cấu chỉ huy này.
Những bất đồng về chiến tranh Việt Nam, chính sách nguyên tử, ảnh hưởng văn hóa Mỹ, toàn cầu hóa và cuộc chiến Iraq năm 2003 đã nhiều lần gây căng thẳng trong mối quan hệ giữa hai nước.
Gần đây hơn, những khác biệt liên quan đến thương mại, thuế quan, cuộc chiến Ukraine, an ninh Âu Châu và các cam kết của Hoa Kỳ, đối với Pháp tiếp tục làm suy giảm lòng tin chính trị.
Sự thay đổi này hiện rất rõ rệt. Một cuộc khảo sát năm 2026 của Trung Tâm Nghiên Cứu Pew cho thấy mức thiện cảm dành cho Hoa Kỳ tại Pháp đang ở gần mức thấp nhất trong hơn hai thập niên khảo sát. Chỉ 10% người Pháp được hỏi tin rằng Hoa Kỳ có cân nhắc đến quyền lợi của Pháp khi đưa ra các quyết định về chính sách đối ngoại. Trung Tâm Nghiên Cứu Pew
Tuy nhiên, sự chỉ trích đối với một tổng thống hoặc chính sách của chính phủ Hoa Kỳ không nên bị hiểu đồng nghĩa với thái độ thù nghịch đối với người dân Mỹ—hoặc phủ nhận công lao của những binh sĩ đã chiến đấu năm 1944.
Nhiều cộng đồng Pháp vẫn chăm sóc các đài tưởng niệm và nghĩa trang của binh sĩ Đồng Minh. Normandy vẫn tiếp đón các cựu chiến binh, thân nhân và du khách Hoa Kỳ với lòng biết ơn đặc biệt.
Những lễ kỷ niệm ngày giải phóng vẫn là các sự kiện trang nghiêm trên toàn quốc. Quan hệ quân sự, văn hóa, giáo dục và gia đình giữa hai dân tộc vẫn tiếp tục phát triển bất chấp những bất đồng chính trị.
Một liên minh lâu đời hơn cả hai nền cộng hòa hiện đại
Tình hữu nghị Pháp–Mỹ chưa bao giờ chỉ đến từ một phía.
Nước Pháp từng cung cấp binh sĩ, chiến hạm, vũ khí và tài chính có tính quyết định trong cuộc Cách Mạng giành độc lập của Hoa Kỳ. Liên minh Pháp–Mỹ chính thức bắt đầu năm 1778, đưa Pháp trở thành đồng minh lâu đời nhất của Hoa Kỳ. Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ
Năm 1781, sự hỗ trợ của Pháp góp phần giúp người Mỹ giành chiến thắng tại Yorktown và đạt được nền độc lập. Năm 1944, người Mỹ vượt Đại Tây Dương để trở lại giúp giải phóng nước Pháp.
Lịch sử chung ấy giải thích vì sao mối quan hệ này vẫn có thể tồn tại qua những giai đoạn bất đồng chính trị nghiêm trọng.
Tình cảm của người Pháp đã thay đổi từ lòng biết ơn mãnh liệt năm 1944 thành một thái độ thận trọng, hay chỉ trích và có điều kiện hơn. Nhưng bên dưới những bất đồng hiện nay vẫn là mối liên hệ đã được ghi sâu trong lịch sử của cả hai dân tộc.
Ngày 29 tháng 8, 1944, binh sĩ Hoa Kỳ tiến qua Paris giữa tiếng chuông nhà thờ và tiếng reo mừng của một dân tộc vừa giành lại tự do.
Sau 82 năm, thời khắc ấy nhắc nhở chúng ta rằng chính phủ có thể bất đồng và dư luận có thể thay đổi, nhưng lòng can đảm, sự hy sinh và công cuộc khôi phục tự do luôn xứng đáng được trân trọng qua nhiều thế hệ.
-Nguyễn Bách Khoa-
Nguồn Tham Khảo
- The Liberation of Paris — National WWII Museum
Historical background on the Resistance uprising, the French 2nd Armored Division, the U.S. 4th Infantry Division, the German surrender and the August 29 American parade. - The Liberation of Paris — Musée de la Libération de Paris
Official Paris museum account of the August 1944 uprising, approximately 600 barricades and the participation of ordinary Parisians. - Five Things to Know About the Liberation of Paris — Paris Musées
An accessible overview of General Leclerc, the French Resistance and the liberation of Paris. - World War II Photographs — U.S. National Archives
Includes the official photograph of the U.S. 28th Infantry Division marching down the Champs-Élysées on August 29, 1944. - 250 Years of Army History: Art and Photography — U.S. Army Center of Military History
Confirms that the August 29 victory parade occurred four days after the official liberation of Paris. - History of the 28th Infantry Division — U.S. Army
Describes the division’s journey through northern France and the honor of becoming the first complete American division to parade in Paris after liberation. - France–United States Relations — U.S. Department of State, Office of the Historian
Historical overview of the Franco-American alliance, beginning with France’s recognition of American independence in 1778. - European Views of the United States in 2026 — Pew Research Center
Recent polling on changing French and European attitudes toward the United States. - Global Views of the United States and Its Reliability — Pew Research Center
Reports that only 10% of respondents in France believed the United States considered their country’s interests when making foreign-policy decisions.