Chăm Sóc Sức Khoẻ, Sức Khỏe

Người Lớn Tuổi Có Cần Uống Vitamin B12? Hướng Dẫn Cho Tuổi 70 và 80+

Người lớn tuổi dễ bị thiếu vitamin B12 hơn. Tình trạng này có thể gây mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, thay đổi tâm trạng, tê tay chân và mất thăng bằng. Tuy nhiên, có phải tất cả mọi người ở tuổi 70 hoặc 80 đều cần uống vitamin B12 bổ sung?

Cảm thấy mệt mỏi bất thường, hay quên hoặc đi đứng không vững thường bị xem là những biểu hiện không thể tránh khỏi của tuổi già. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các vấn đề này có thể liên quan đến một tình trạng có thể điều trị được: thiếu vitamin B12.

Người lớn tuổi dễ bị thiếu B12 hơn không nhất thiết vì họ ăn uống thiếu chất, mà vì cơ thể không còn hấp thụ vitamin này hiệu quả như trước. Vì vậy, người về hưu trong độ tuổi 70, 80 hoặc cao hơn cần hiểu rõ sự khác biệt giữa ăn không đủ B12 và cơ thể không hấp thụ được B12.

Câu trả lời ngắn gọn là: Không phải người lớn tuổi nào cũng cần uống vitamin B12 liều cao, nhưng nhiều người nên trao đổi với bác sĩ về cách thức ăn uống, các loại thuốc đang sử dụng và việc kiểm tra lượng B12.

Vitamin B12 là gì?

Vitamin B12, còn được gọi là cobalamin, là một loại vitamin tan trong nước mà cơ thể không thể tự sản xuất. Chúng ta phải hấp thụ vitamin này từ thực phẩm, thực phẩm tăng cường dưỡng chất hoặc sản phẩm bổ sung.

Vitamin B12 đảm nhận nhiều chức năng thiết yếu:

  • Giúp cơ thể sản xuất các tế bào hồng huyết cầu khỏe mạnh.
  • Hỗ trợ quá trình tạo DNA và tái tạo tế bào.
  • Giúp duy trì hoạt động của não, tủy sống và các dây thần kinh ngoại biên.
  • Tham gia vào quá trình chuyển hóa homocysteine, một loại amino acid trong máu.
  • Giúp duy trì myelin, lớp bảo vệ bao quanh dây thần kinh để các tín hiệu thần kinh được truyền đi bình thường.

Lượng B12 được đề nghị cho người trưởng thành là 2,4 microgram mỗi ngày. Nhu cầu này không tự động tăng lên khi một người bước sang tuổi 70 hoặc 80. Vấn đề chính khi về già thường là khả năng hấp thụ bị suy giảm, chứ không phải cơ thể cần một lượng B12 cao hơn. Văn phòng Thực phẩm Bổ sung thuộc NIH

Vì sao B12 trở nên khó hấp thụ hơn khi lớn tuổi?

Vitamin B12 trong thịt, cá, trứng và các sản phẩm từ sữa thường gắn với protein. Acid trong dạ dày phải tách B12 khỏi protein trước. Sau đó, B12 kết hợp với một loại protein do dạ dày sản xuất gọi là “intrinsic factor,” tạm dịch là yếu tố nội tại, để ruột non có thể hấp thụ vitamin này.

Khi tuổi cao, dạ dày có thể sản xuất ít acid hơn. Viêm teo niêm mạc dạ dày—tình trạng viêm và mỏng dần của niêm mạc dạ dày—cũng phổ biến hơn ở người lớn tuổi. Cả hai vấn đề đều có thể làm giảm khả năng hấp thụ B12.

B12 được thêm vào thực phẩm tăng cường dưỡng chất hoặc sản phẩm bổ sung đã ở dạng “tự do,” nên không cần trải qua bước tách khỏi protein bằng acid dạ dày. Vì vậy, Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ khuyên người trên 50 tuổi nên nhận phần lớn lượng B12 cần thiết từ thực phẩm tăng cường dưỡng chất hoặc sản phẩm bổ sung.

Điều này không có nghĩa là tất cả mọi người trên 50 tuổi đều cần uống riêng một viên B12 liều cao. Thông tin B12 dành cho người tiêu dùng của NIH

Vì sao B12 quan trọng đối với trí nhớ và chức năng nhận thức?

Não bộ cần các tế bào thần kinh khỏe mạnh và khả năng truyền tín hiệu hiệu quả. Vitamin B12 giúp duy trì lớp myelin bao quanh dây thần kinh và tham gia vào các phản ứng hóa học cần thiết cho hoạt động bình thường của hệ thần kinh.

Khi tình trạng thiếu B12 trở nên nghiêm trọng, một người có thể gặp những triệu chứng như:

  • Hay quên hoặc suy giảm trí nhớ
  • Lú lẫn
  • Khó tập trung
  • Dễ cáu gắt
  • Trầm cảm hoặc thay đổi tâm trạng
  • Tê hoặc cảm giác châm chích ở bàn tay và bàn chân
  • Yếu cơ
  • Đi đứng không vững hoặc mất thăng bằng

Những biểu hiện này đôi khi bị nhầm với quá trình lão hóa bình thường, tác dụng phụ của thuốc, trầm cảm, bệnh thần kinh ngoại biên hoặc sa sút trí tuệ.

Điều quan trọng là những vấn đề về thần kinh do thiếu B12 có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh không bị thiếu máu. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, một số tổn thương thần kinh có thể trở thành vĩnh viễn. Văn phòng Thực phẩm Bổ sung thuộc NIH

Tuy nhiên, không nên quảng cáo B12 như một loại thuốc tăng cường trí nhớ cho tất cả mọi người. Nghiên cứu hiện nay chưa chứng minh rằng uống B12 có thể ngăn ngừa bệnh Alzheimer hoặc giúp cải thiện chức năng nhận thức ở người lớn tuổi đã có đủ B12.

Lợi ích thực sự đến từ việc phát hiện và điều trị tình trạng thiếu B12—không phải từ việc tự ý uống liều ngày càng cao để “phòng xa.” Bản tổng hợp bằng chứng của NIH

Những ai nên kiểm tra lượng B12?

Tuổi tác không tự động tạo ra một lịch xét nghiệm B12 áp dụng cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, người trên 75 tuổi thường được xem là nhóm có nguy cơ cao hơn.

Nhóm tuổi Hướng dẫn thực tế
Từ 65 đến 69 tuổi Nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm nếu có triệu chứng, cách ăn uống bị giới hạn, bệnh đường tiêu hóa, tiền sử giải phẫu hoặc nguy cơ liên quan đến thuốc.
Từ 70 đến 74 tuổi Nên kiểm tra lại nguồn B12 trong cách thức ăn uống, các loại thuốc đang sử dụng và những triệu chứng bất thường trong lần khám sức khỏe định kỳ. Xét nghiệm có thể cần thiết nếu có yếu tố nguy cơ.
Từ 75 đến 79 tuổi Bản thân tuổi tác đã được xem là một yếu tố nguy cơ. Hãy hỏi bác sĩ xem có nên làm xét nghiệm B12 ban đầu hay không, đặc biệt nếu trước đây chưa từng kiểm tra.
Từ 80 tuổi trở lên Cần chú ý nhiều hơn đến tình trạng ăn uống kém, giảm cân, thuốc đang dùng, khả năng giữ thăng bằng, trí nhớ và sức khỏe đường tiêu hóa. Nên thảo luận việc xét nghiệm với bác sĩ ngay cả khi triệu chứng chưa rõ ràng.

Việc xét nghiệm thường xuyên cho tất cả người trưởng thành không có yếu tố nguy cơ hiện chưa được khuyến nghị một cách đồng nhất. Tuy nhiên, nên xét nghiệm khi có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ. Bài tổng quan lâm sàng của American Family Physician

Nguy cơ thiếu B12 cao hơn ở những người:

  • Dùng metformin để điều trị bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường
  • Thường xuyên dùng thuốc giảm acid dạ dày như omeprazole hoặc lansoprazole
  • Ăn thuần chay hoặc ăn chay nghiêm ngặt
  • Ăn rất ít do kém ngon miệng, vấn đề răng miệng, bệnh tật hoặc khó mua và chuẩn bị thực phẩm
  • Bị thiếu máu ác tính hoặc viêm teo dạ dày
  • Bị bệnh Crohn, bệnh celiac hoặc các bệnh đường ruột khác
  • Đã giải phẫu thu nhỏ dạ dày hoặc cắt bỏ một phần dạ dày hay ruột non
  • Có rối loạn do sử dụng rượu
  • Từng có kết quả B12 thấp hoặc gần mức thiếu hụt

Không nên tự ý ngưng metformin, thuốc trị chứng ợ nóng hoặc bất kỳ loại thuốc kê toa nào trước khi trao đổi với bác sĩ.

Những dấu hiệu cần được kiểm tra

Người về hưu và thân nhân chăm sóc nên chú ý đến các biểu hiện sau:

  • Mệt mỏi hoặc yếu sức kéo dài
  • Da nhợt nhạt, chóng mặt hoặc khó thở
  • Tim đập nhanh hoặc hồi hộp
  • Chán ăn hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân
  • Lưỡi đau, đỏ hoặc nhẵn bất thường
  • Tê, nóng rát hoặc cảm giác châm chích ở tay chân
  • Mới xuất hiện vấn đề giữ thăng bằng hoặc đi đứng không vững
  • Ngày càng hay quên hoặc lú lẫn
  • Dễ cáu gắt, trầm cảm hoặc thay đổi tâm trạng không rõ nguyên nhân

Những triệu chứng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, không nên tự kết luận rằng B12 là nguyên nhân rồi bắt đầu uống sản phẩm bổ sung mà không được kiểm tra.

Tình trạng đột ngột lú lẫn, yếu một bên cơ thể, khó nói hoặc bất ngờ mất thăng bằng cần được cấp cứu ngay vì có thể là dấu hiệu của đột quỵ hoặc một vấn đề y khoa nghiêm trọng khác.

Thiếu B12 được kiểm tra như thế nào?

Bác sĩ có thể bắt đầu với:

  1. Xét nghiệm công thức máu toàn bộ, gọi tắt là CBC
  2. Xét nghiệm nồng độ vitamin B12 trong huyết thanh
  3. Trong một số trường hợp, xét nghiệm folate

Nếu kết quả B12 ở mức gần thấp hoặc không phù hợp với các triệu chứng, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm methylmalonic acid, gọi tắt là MMA.

MMA thường tăng khi cơ thể không có đủ B12 để sử dụng. Tuy nhiên, bệnh thận có thể ảnh hưởng đến kết quả MMA nên bác sĩ phải xem xét kết quả này cùng với bệnh sử và các xét nghiệm khác. MedlinePlus

Nếu có thể, hãy hỏi bác sĩ về việc xét nghiệm trước khi bắt đầu uống B12 liều cao. Uống B12 trước khi xét nghiệm có thể làm tăng nồng độ trong máu và khiến việc xác định tình trạng thiếu hụt ban đầu trở nên khó khăn hơn.

Tuy nhiên, không nên trì hoãn việc điều trị nếu đang có những triệu chứng thần kinh nghiêm trọng.

Những thực phẩm cung cấp vitamin B12

Vitamin B12 tự nhiên chủ yếu có trong thực phẩm có nguồn gốc động vật. Thực phẩm được tăng cường B12 có thể đặc biệt hữu ích đối với người lớn tuổi vì dạng B12 được bổ sung vào thực phẩm có thể dễ hấp thụ hơn.

Thực phẩm Lượng B12 ước tính trong mỗi khẩu phần
Nghêu nấu chín, 3 ounce—khoảng 85 gram 17 mcg
Cá hồi Đại Tây Dương nấu chín, 3 ounce 2,6 mcg
Cá ngừ nhạt đóng hộp, 3 ounce 2,5 mcg
Thịt bò xay nấu chín, 3 ounce 2,4 mcg
Sữa, 1 ly 1,3 mcg
Sữa chua không béo, 6 ounce 1,0 mcg
Ngũ cốc ăn sáng tăng cường B12, 1 khẩu phần Khoảng 0,6 mcg, tùy sản phẩm
Phô mai cheddar, 1½ ounce 0,5 mcg
Trứng nấu chín, 1 quả lớn 0,5 mcg
Ức gà tây nướng, 3 ounce 0,3 mcg

Hàm lượng B12 có thể thay đổi tùy theo sản phẩm và cách chế biến. Hãy kiểm tra bảng Nutrition Facts trên bao bì, đặc biệt đối với ngũ cốc, men dinh dưỡng và sữa có nguồn gốc thực vật.

Một ngày ăn uống có đầy đủ chất B12

Một người về hưu có thể lựa chọn:

  • Bữa sáng: ngũ cốc tăng cường B12 với sữa
  • Bữa trưa: sữa chua ăn với trái cây và các loại hạt
  • Bữa tối: một phần cá hồi nhỏ ăn với rau và gạo lứt

Một lựa chọn khác là ăn trứng vào buổi sáng, cá ngừ vào buổi trưa và dùng thêm một sản phẩm từ sữa trong ngày.

Người lớn tuổi nên chọn thực phẩm phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân, bao gồm những giới hạn liên quan đến muối, chất béo bão hòa, bệnh thận, tiểu đường hoặc khó nhai nuốt.

Người ăn chay và thuần chay thì sao?

Người ăn chay có dùng trứng và các sản phẩm từ sữa có thể nhận được một lượng B12 nhất định, nhưng lượng hấp thụ hằng ngày có thể không đồng nhất.

Thực vật không tự nhiên cung cấp một lượng B12 đáng tin cậy. Không nên tự động xem tempeh, rong biển, nấm hoặc các thực phẩm thực vật khác là nguồn B12 đầy đủ.

Người ăn thuần chay thường cần một nguồn B12 ổn định từ:

  • Ngũ cốc ăn sáng tăng cường B12
  • Sữa thực vật tăng cường B12
  • Men dinh dưỡng tăng cường B12
  • Vitamin tổng hợp có B12 hoặc sản phẩm bổ sung B12 riêng biệt

Hãy kiểm tra nhãn sản phẩm để bảo đảm vitamin B12 được ghi rõ trong danh sách dưỡng chất.

Thực phẩm có thể không sửa được vấn đề hấp thụ

Ăn thêm cá hồi, trứng hoặc thịt có thể giúp ích nếu nguyên nhân là do cách thức ăn uống không cung cấp đủ B12. Tuy nhiên, ăn nhiều thực phẩm chứa B12 có thể vẫn không đủ nếu cơ thể không hấp thụ được vitamin này vì:

  • Thiếu máu ác tính (pernicious anemia)
  • Viêm teo dạ dày
  • Bệnh đường ruột
  • Đã giải phẫu dạ dày hoặc ruột
  • Cơ thể không sản xuất đủ yếu tố nội tại

Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể đề nghị:

  • Uống B12 bổ sung thường xuyên
  • Uống B12 liều cao dưới sự theo dõi y khoa
  • Chích B12
  • Trong một số trường hợp, sử dụng B12 dạng xịt mũi theo toa

Phương pháp điều trị thích hợp phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ thiếu hụt.

Loại B12 bổ sung nào tốt nhất?

Hai dạng phổ biến là cyanocobalamin và methylcobalamin. Mặc dù có nhiều lời quảng cáo khác nhau, bằng chứng hiện nay chưa xác nhận methylcobalamin được hấp thụ tốt hơn cyanocobalamin đối với phần lớn mọi người.

Các sản phẩm B12 ngậm dưới lưỡi cũng chưa được chứng minh là hiệu quả hơn viên uống thông thường. Văn phòng Thực phẩm Bổ sung thuộc NIH

Vitamin tổng hợp thường chứa khoảng 5 đến 25 microgram B12, trong khi sản phẩm chỉ chứa B12 có thể cung cấp 500 hoặc 1.000 microgram.

Con số lớn trên nhãn không có nghĩa là người lớn tuổi cần lượng B12 cao như vậy mỗi ngày. Cơ thể chỉ có thể hấp thụ một tỷ lệ nhỏ từ những liều rất cao.

Người được xác nhận thiếu B12 có thể được bác sĩ chỉ định uống liều cao hoặc chích B12. Không nên nhầm lẫn liều dùng để điều trị tình trạng thiếu hụt với nhu cầu dinh dưỡng thông thường là 2,4 microgram mỗi ngày.

Điều cần ghi nhớ

Người ở độ tuổi 70, 80 và cao hơn cần quan tâm đến B12, nhưng không nên cho rằng mọi trường hợp mệt mỏi hoặc hay quên đều có thể được giải quyết bằng một viên vitamin.

Một phương pháp hợp lý là:

  • Ăn thực phẩm tự nhiên chứa B12 hoặc được tăng cường B12.
  • Xem lại các loại thuốc đang sử dụng và tình trạng đường tiêu hóa với bác sĩ.
  • Hỏi về xét nghiệm B12 khi có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ.
  • Cân nhắc thảo luận về một xét nghiệm B12 ban đầu sau 75 tuổi.
  • Dùng sản phẩm bổ sung khi cách thức ăn uống không cung cấp đủ hoặc khi được chuyên viên y tế đề nghị.
  • Đi kiểm tra sớm nếu xuất hiện tê tay chân, mất thăng bằng, lú lẫn hoặc trí nhớ suy giảm.

Điều trị đúng một trường hợp thực sự thiếu B12 có thể cải thiện tình trạng thiếu máu và các triệu chứng thần kinh, đồng thời giúp ngăn ngừa tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

Nhưng nếu cơ thể đã có đủ B12, uống thêm vitamin này chưa được chứng minh là có thể ngăn ngừa sa sút trí tuệ, khôi phục sức lực của tuổi trẻ hoặc làm cho trí nhớ minh mẫn hơn.

–Nguyễn Duy Khiêm-

*Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không thay thế lời khuyên, chẩn đoán hoặc phương pháp điều trị dành riêng cho từng bệnh nhân.

Nguồn Tham Khảo