WASHINGTON, D.C. – Cơ Quan Hàng Không Liên Bang Hoa Kỳ (Federal Aviation Administration – FAA) đã dỡ bỏ lệnh tạm ngừng cất cánh trên toàn quốc vào tối thứ Sáu, ngày 13 tháng 11, sau hơn bốn giờ gián đoạn vì vấn đề kỹ thuật trong hệ thống liên lạc kiểm soát không lưu.
Theo thông tin được công bố, lệnh tạm ngừng bắt đầu vào khoảng 3 giờ 54 phút chiều, giờ miền Đông (12 giờ 54 phút trưa tại California) và được dỡ bỏ lúc 8 giờ 15 phút tối, giờ miền Đông (5 giờ 15 phút chiều tại California).
Việc mở lại không phận Hoa Kỳ là một bước quan trọng nhằm khôi phục hoạt động hàng không. Tuy nhiên, giới chức cảnh báo rằng hành khách vẫn có thể đối diện với tình trạng chậm trễ, hủy chuyến hoặc thay đổi lịch trình trong những ngày tới.
Cùng thời điểm, hệ thống đặt vé xe lửa Amtrak và dịch vụ Microsoft Outlook cũng gặp những vấn đề kỹ thuật riêng biệt, làm dấy lên câu hỏi liệu các gián đoạn này có liên quan đến một cuộc tấn công mạng trên diện rộng hay không.
Cho đến thời điểm những thông tin ban đầu được công bố, chưa có bằng chứng xác nhận đây là một cuộc tấn công mạng có phối hợp nhằm vào Hoa Kỳ.
FAA ĐÃ MỞ LẠI KHÔNG PHẬN – TẠI SAO CÁC CHUYẾN BAY VẪN CÓ THỂ BỊ CHẬM?
Lệnh tạm ngừng cất cánh trên toàn quốc là biện pháp an toàn đặc biệt được FAA áp dụng khi hệ thống kiểm soát không lưu không thể bảo đảm hoạt động liên lạc đáng tin cậy.
Trong thời gian lệnh có hiệu lực, các chuyến bay thương mại chuẩn bị khởi hành phải chờ đợi tại phi trường. Những phi cơ đã cất cánh nhìn chung vẫn được phép tiếp tục hành trình, mặc dù một số chuyến có thể phải điều chỉnh đường bay hoặc chuyển hướng.
Sau khi các kỹ thuật viên khôi phục hệ thống liên lạc, FAA cho phép các chuyến bay tiếp tục cất cánh.
Tuy nhiên, hoạt động hàng không không thể trở lại bình thường ngay lập tức vì nhiều lý do:
- Phi cơ bị giữ lại tại những phi trường không nằm trong lịch trình dự kiến.
- Phi hành đoàn có thể đã đạt giới hạn thời gian làm việc theo quy định an toàn.
- Những chuyến bay nối chuyến bị ảnh hưởng dây chuyền.
- Hành khách bị lỡ chuyến cần được sắp xếp lại hành trình.
- Các phi trường lớn có thể phải giải quyết tình trạng ùn tắc khi nhiều chuyến bay cùng được phép khởi hành.
Vì vậy, việc FAA dỡ bỏ lệnh tạm ngừng không đồng nghĩa với việc tất cả chuyến bay đã được khôi phục đúng giờ.
Hành khách có lịch bay trong cuối tuần nên kiểm tra trực tiếp với hãng hàng không trước khi đến phi trường.
NGUYÊN NHÂN NÀO KHIẾN HỆ THỐNG FAA BỊ GIÁN ĐOẠN?
Theo giải thích ban đầu từ giới chức giao thông liên bang, vấn đề liên quan đến một số thiết bị viễn thông cũ trong hệ thống kiểm soát không lưu FAA.
Các thiết bị chuyển mạch và định tuyến mạng bị quá tải dữ liệu, dẫn đến tình trạng truyền tải thông tin không ổn định.
Trong khi một số thiết bị mới vẫn hoạt động, những thành phần cũ gặp khó khăn khi xử lý lượng dữ liệu truyền qua hệ thống.
Các kỹ thuật viên đã thực hiện biện pháp giảm tải và khôi phục hoạt động liên lạc, tạo điều kiện để FAA dỡ bỏ lệnh tạm ngừng cất cánh.
Vấn đề này một lần nữa đặt ra câu hỏi về mức độ an toàn và khả năng chống chịu của hệ thống kiểm soát không lưu Hoa Kỳ.
Mặc dù chính phủ liên bang đã đầu tư hàng tỷ Mỹ kim vào việc hiện đại hóa hạ tầng hàng không, một số thiết bị quan trọng vẫn sử dụng công nghệ được phát triển từ nhiều thập niên trước.
Việc đồng nhất thiết bị mới với hệ thống cũ là một thách thức lớn, đặc biệt khi hoạt động hàng không ngày càng phụ thuộc vào những mạng lưới dữ liệu phức tạp.
AMTRAK VÀ MICROSOFT OUTLOOK CŨNG GẶP VẤN ĐỀ – CÓ LIÊN QUAN ĐẾN FAA KHÔNG?
Trong khi ngành hàng không tìm cách khôi phục hoạt động, hai dịch vụ quan trọng khác cũng ghi nhận tình trạng gián đoạn.
Amtrak: Nhu cầu đặt vé tăng cao
Sau khi FAA ra lệnh tạm ngừng cất cánh, nhiều hành khách tìm phương tiện thay thế, trong đó có xe lửa Amtrak.
Một số người gặp khó khăn khi truy cập trang mạng, ứng dụng đặt vé hoặc liên lạc với bộ phận chăm sóc khách hàng.
Amtrak cho biết các chuyến xe lửa vẫn hoạt động, trong khi vấn đề chủ yếu ảnh hưởng đến hệ thống đặt vé và hỗ trợ khách hàng.
Nhu cầu tăng đột biến được xem là một trong những nguyên nhân gây quá tải.
Hành khách muốn chuyển sang đi xe lửa cần xác nhận có vé và kiểm tra lịch trình trước khi thay đổi kế hoạch.
Microsoft Outlook: Vấn đề liên quan đến cấu hình mạng
Microsoft Outlook và một số dịch vụ Microsoft 365 cũng gặp gián đoạn, ảnh hưởng đến việc truy cập email và các ứng dụng làm việc trực tuyến.
Microsoft cho biết nguyên nhân liên quan đến một thay đổi cấu hình mạng nhằm gia tăng khả năng xử lý của hệ thống, nhưng thay đổi này khiến một số máy chủ không hoạt động như dự kiến.
Dịch vụ sau đó từng bước được khôi phục.
Microsoft không công bố bằng chứng cho thấy vấn đề này liên quan đến một cuộc tấn công mạng hoặc đến hệ thống FAA.
CÓ PHẢI HOA KỲ ĐANG ĐỐI DIỆN VỚI MỘT CUỘC TẤN CÔNG MẠNG?
Ba dịch vụ quan trọng cùng gặp vấn đề trong khoảng thời gian gần nhau đã khiến nhiều người đặt câu hỏi về khả năng xảy ra một cuộc tấn công mạng có tổ chức.
Tuy nhiên, sự trùng hợp về thời gian không đủ để chứng minh các vấn đề có chung nguyên nhân.
Những thông tin được công bố ban đầu cho thấy:
FAA: Thiết bị viễn thông cũ bị quá tải dữ liệu.
Amtrak: Hệ thống đặt vé gặp khó khăn khi nhu cầu tăng cao.
Microsoft Outlook: Thay đổi cấu hình mạng gây gián đoạn dịch vụ.
Giới chức an ninh liên bang cho biết chưa phát hiện bằng chứng về việc xâm nhập trái phép vào hệ thống FAA, mặc dù việc điều tra nguyên nhân vẫn cần được tiếp tục.
Điều đáng chú ý là một hệ thống có thể ngừng hoạt động vì lỗi kỹ thuật nghiêm trọng mà không nhất thiết có sự can thiệp của tin tặc.
Đây cũng là lý do các chuyên gia an ninh công nghệ nhấn mạnh rằng bảo vệ hạ tầng quốc gia không chỉ là chống tấn công mạng mà còn phải bảo đảm khả năng dự phòng và phục hồi khi thiết bị gặp vấn đề.
HÀNH KHÁCH CẦN LÀM GÌ SAU KHI FAA DỠ BỎ LỆNH TẠM NGỪNG?
Mặc dù không phận Hoa Kỳ đã mở lại, hành khách không nên mặc nhiên cho rằng chuyến bay của mình sẽ khởi hành đúng lịch trình.
- Kiểm tra chuyến bay trước khi đến phi trường
Hãy sử dụng trang mạng hoặc ứng dụng chính thức của hãng hàng không để xác nhận giờ khởi hành, cổng lên phi cơ và tình trạng chuyến bay.
Ngay cả khi đã có thẻ lên phi cơ, lịch trình vẫn có thể thay đổi.
- Liên lạc hãng hàng không để đổi vé
Hỏi hãng hàng không về chính sách miễn lệ phí đổi vé hoặc hỗ trợ những hành khách bị ảnh hưởng bởi lệnh tạm ngừng của FAA.
Các điều kiện có thể khác nhau tùy hãng, ngày bay và loại vé.
- Tìm hiểu quyền được hoàn tiền
Theo quy định của Bộ Giao Thông Hoa Kỳ, hành khách có chuyến bay bị hủy hoặc thay đổi đáng kể thường có quyền yêu cầu hoàn tiền nếu không chấp nhận phương án vận chuyển thay thế.
Đối với những chuyến bay bị chậm trễ nghiêm trọng, tiêu chuẩn hoàn tiền có thể áp dụng tùy mức độ thay đổi lịch trình và những điều kiện liên quan.
Hành khách nên tìm hiểu quyền lợi trước khi đồng ý nhận phiếu tín dụng du lịch thay cho tiền hoàn trả.
- Giữ lại biên nhận các chi phí phát sinh
Nếu phải ở lại khách sạn, mua thức ăn hoặc sử dụng phương tiện di chuyển khác, hãy giữ lại biên nhận.
Những tài liệu này có thể hữu ích khi yêu cầu hãng hàng không hoặc công ty bảo hiểm du lịch xem xét bồi hoàn theo điều kiện áp dụng.
- Thông báo cho khách sạn và công ty du lịch
Đối với hành khách đi tour quốc tế, chuyến du thuyền hoặc hành trình có nhiều chặng nối chuyến, hãy liên lạc với đơn vị tổ chức càng sớm càng tốt.
Việc thông báo kịp thời có thể giúp giảm nguy cơ mất những dịch vụ đã đặt trước.
- Kiểm tra trước khi chuyển sang xe lửa Amtrak
Không nên tự động hủy vé máy bay để chuyển sang xe lửa khi chưa xác nhận có vé và lịch trình phù hợp.
- Đề phòng những hình thức lừa đảo
Kẻ gian có thể lợi dụng tình trạng chậm và hủy chuyến bay để gửi email hoặc tin nhắn giả mạo hãng hàng không.
Chỉ thực hiện đổi vé, hoàn tiền hoặc cung cấp thông tin thanh toán qua các kênh chính thức.
Lời khuyên đặc biệt dành cho hành khách cao niên
Người cao niên hoặc những hành khách cần hỗ trợ y tế nên mang theo thuốc men thiết yếu, giấy tờ tùy thân, điện thoại, bộ sạc và thông tin liên lạc khẩn cấp trong hành lý xách tay.
Nếu cần xe lăn hoặc hỗ trợ di chuyển, nên liên lạc trực tiếp với hãng hàng không để xác nhận dịch vụ.
Trường hợp phải chờ đợi nhiều giờ tại phi trường, hành khách nên tìm đến quầy hỗ trợ chính thức thay vì phụ thuộc vào những thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.
NHỮNG TRANG MẠNG CHÍNH THỨC ĐỂ THEO DÕI
FAA – Tình trạng hoạt động hàng không:
https://nasstatus.faa.gov/
FlightAware – Theo dõi chuyến bay:
https://www.flightaware.com/
Amtrak – Lịch xe lửa và đặt vé:
https://www.amtrak.com/
Bộ Giao Thông Hoa Kỳ – Quyền hoàn tiền:
https://www.transportation.gov/individuals/aviation-consumer-protection/refunds
NHẬN ĐỊNH CỦA HUUTRI.ORG: KHÔNG PHẬN ĐÃ MỞ LẠI, NHƯNG BÀI HỌC VỀ HẠ TẦNG CÔNG NGHỆ VẪN CÒN ĐÓ
Việc FAA dỡ bỏ lệnh tạm ngừng cất cánh là một tin tích cực đối với hành khách và ngành hàng không Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, những gián đoạn vừa xảy ra cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn của xã hội hiện đại vào hệ thống liên lạc và công nghệ kỹ thuật số.
Hoa Kỳ đang dẫn đầu thế giới trong nhiều lĩnh vực công nghệ tiên tiến, từ trí tuệ nhân tạo đến điện toán đám mây. Thế nhưng, những thiết bị viễn thông cũ kỹ vẫn có thể ảnh hưởng đến hoạt động của một trong những mạng lưới hàng không lớn nhất thế giới.
Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật của FAA.
Các hệ thống giao thông, điện lực, ngân hàng, bệnh viện và thông tin liên lạc đều cần có phương án dự phòng đủ mạnh để duy trì những dịch vụ thiết yếu khi xảy ra gián đoạn.
Đối với hành khách, đặc biệt là người cao niên và những người đi du lịch quốc tế, điều quan trọng nhất hiện nay là theo dõi thông báo chính thức, xác nhận lịch trình và chuẩn bị phương án thay thế.
Kết luận: FAA đã dỡ bỏ lệnh tạm ngừng cất cánh trên toàn nước Mỹ, nhưng việc khôi phục hoạt động hàng không hoàn toàn bình thường có thể cần thêm thời gian. Chưa có bằng chứng xác nhận các vấn đề của FAA, Amtrak và Microsoft Outlook là một cuộc tấn công mạng có phối hợp.
HuuTri.org sẽ tiếp tục theo dõi những thông báo chính thức và kết quả điều tra để cập nhật thông tin cho độc giả.
-Lê Nguyên Vũ-