Mỗi sáng của mỗi ngày như mọi ngày, nếu không tự pha chế ở nhà đổ vô bình rồi đem đi, thì rất nhiều người thường ghé qua quán cà-phê nào đó để mua một ly trên đường đến sở làm. Cho dù là bác sĩ, kỹ sư, nha sĩ, dược sĩ, nhân viên bán cửa hàng, dân lao động khuân vác, cắt cỏ, sơn nhà, sửa đường … dường như không ai có thể thiếu ly cà-phê đá hay nóng. Vừa lái xe vừa nhâm nhi nhi ly cà-phê thơm phức, nóng hổi hay mát lạnh đậm đà, vừa có vị đắng chêm vị ngọt của đường và béo của cream đồng thời mở radio trên xe nghe tin tức hay bản nhạc ưa thích nào đó là một thói quen khó bỏ. Đó cũng là hình ảnh quen thuộc của hàng triệu người đi làm – cho dù là quần áo tươm tất, cà-vạt thắt cổ, đồng hồ vàng đeo tay hay công nhân lao động chân tay đội nón nhựa vàng cũng cần chất caffeine để tỉnh táo, sáng suốt bắt đầu ngày làm việc mới.
Ai cũng biết cà-phê với chất caffeine, một chất kích thích hệ thần kinh, tác động vào não bộ, gây tỉnh táo về tinh thần, làm tim đập mạnh và cũng có thể làm mất ngủ, nhưng đã được chứng minh là an toàn, tốt cho sức khỏe đối với hầu hết người trưởng thành khỏe mạnh. Việc tiêu thụ quá mức có thể gây ra các tác dụng phụ như lo âu, huyết áp tăng cao và rối loạn giấc ngủ.
Tuy nhiên vấn đề ở đây không phải là nước màu đen đặc có vị thơm của cà-phê mà là cái ly giấy.
Lý Giấy và Nắp Nhựa
Đúng là cái ly được làm bằng giấy cứng, nhưng nếu chỉ có giấy không thôi thì sức nóng của nước sôi hay cà-phê sẽ làm nhũn nát và rách. Vì vậy mới phải tráng bên trong một lớp nhựa để có thể cầm ở tay mà không bị nóng bỏng – tuy vẫn có thể bọc thêm ly một cái “áo choàng”giấy – coffee cup sleeve. Chất nhựa tráng bên trong ly có hai loại polyethylene (PE) hoặc biodegradable plastic (PLA) và khi đổ chất lỏng nóng vô sẽ làm chất nhựa bong ra, phân hủy thành những hạt nhỏ ly ty và trộn lẫn vào cà-phê hay trà nóng. Phân tích cà-phê sẽ thấy nhiều thứ cặn được gọi là PFAS – forever chemicals kể cả các hóa chất chống thấm – sealand giúp ly giấy không rách, không rỉ ít ra trong thời gian uống đến hết.
Nghiên cứu từ Đại học Queensland cho thấy ly giấy tráng nhựa nhả ra hàng triệu hạt nhựa, một số mỏng gấp cả nghìn lần sợi tóc, vào đồ uống nóng. Thêm vào đó là loại lót bằng nhựa sinh học (PLA) lại nhả hạt nano nhiều gấp 12 lần so với loại lót polyethylene thông thường — cho nên gọi là “eco-friendly- thân thiện môi trường” chưa chắc đã là an toàn.
Tuy các hệ thống bán cà-phê của các đại công ty đều nói ly giấy của họ compostable tức là có thể tự hủy trong thiên nhiên, nhưng vẫn phải tráng bên trong một lớp hóa chất chống thấm – khác hẳn với chất chống thấm dùng trong xây dựng nhà cửa. Xin đừng quên compostable hay biodegradable khác với recyclable là có thể tái chế được. Ly có chất chống thấm gặp cà-phê nóng sẽ nhả những hạt ly ty cho nên hâm nóng trở lại trong lò vi sóng – microwave chỉ làm cho các hạt vi nhựa nhả ra nhiều hơn. Cái nắp nhựa cũng là điều phải để ý – cà-phê nóng bốc hơi đọng bên dưới cái nắp nhựa và rơi trở lại cà-phê và cuối cùng là bao nhiêu những hạt PLA được đưa hết vào miệng, đi qua cổ, xuống bụng và bao tử người uống. Nói dễ hiểu là uống cà-phê có trộn chất nhựa plastic tuy không thấy dưới mắt thường.
Theo các nhà khoa học, chất PFAS để chống thấm khó phân hủy và có liên quan đến các vấn đề miễn dịch, cân nặng trẻ sơ sinh thấp. Thêm vào đó là các nguyên tố độc hại như Cr, Cd, Ni đã được phát hiện trong lớp lót PE – polyethylene của ly giấy. Nhiệt độ càng cao, ngâm càng lâu thì lượng chất rò rỉ càng nhiều – kiểu nhâm nhi cà phê hay trà nóng lâu lâu uống một ngụm cho … thông cổ.
Nguy Hại
Hiểu một cách thông thường khi đưa hàng tỷ tỷ những hạt nhỏ ly ty PE, PLA và PFAS vào cơ thể thì đương nhiên không thể an toàn được. Tuy nhiên khoa học vẫn chưa có kết luận rõ ràng – tác động của các hạt nhựa lên sức khỏe con người vẫn chưa khẳng định được, và các nhà nghiên cứu cũng không nói là phải ngừng dùng ly giấy, mà chỉ nhấn mạnh là cần lưu ý. Về lâu về dài ra sao thì chưa có câu trả lời. Về ngắn hạn thì người ta đã phát hiện vi nhựa tức các hạt nhỏ ly ty trong máu, não, nhau thai, tinh hoàn… cơ thể người. Điều này là chắc chắn rồi. Nhưng “có mặt” trong cơ thể khác với “gây bệnh”. Để chứng minh vi nhựa gây ra bệnh cần thời gian dài, theo dõi số lượng lớn người, và tách biệt được vi nhựa ra khỏi hàng chục yếu tố khác (môi trường, ô nhiễm không khí, thực phẩm, hóa chất khác…) – điều này cực kỳ khó làm trên cơ thể người. Thí nghiệm trong phòng lab trên tế bào hay chuột với liều lượng cao rõ ràng có gây hại – nhưng chưa chắc phản ánh đúng mức phơi nhiễm thực tế trên người.
Nếu cà-phê nóng tác động lên chất chống thấm tráng bên trong ly giấy – vậy chuyển sang cà-phê sữa đá hay nước sinh tố trái cây trong ly nhựa trong với ống hút cũng bằng nhựa thường thấy ở các tiệm của người Việt thì sao đây?
Cũng không tốt gì hơn.
Một nghiên cứu được công bố trên tờ Journal of Hazardous Materials – Tạp chí Vật Liệu Nguy Hiểm cho thấy rằng ly nhựa trong có bề mặt bên trong gồ ghề hơn, chứa đầy những gờ và rãnh nhỏ li ti do khuôn đúc sản xuất. Ngay cả ở nhiệt độ lạnh (khoảng 41°F / 5°C), ma sát từ chất lỏng và đá cọ xát vào những gờ này khiến lượng vi nhựa vỡ ra và lẫn vào đồ uống nhiều hơn từ 33% đến 38% so với ly giấy có lớp lót nhựa. Chưa kể lâu lâu người uống lại lắc cái ly để trộn đá và cà-phê, thì không biết bao nhiêu vi nhựa bị sút ra khỏi thành ly hòa vào nước uống. Chính những viên đá lạnh giống tờ giấy nhám đã cào xước bên trong ly nhựa. Cà-phê sữa đá bán trong ly nhựa trong, thường có kèm theo ống hút bằng giấy hoặc nhựa trong.
Đồng ý rằng ông hút bằng giấy sẽ không làm ô nhiễm môi trường vì tự hủy trong vòng vài tháng – nhưng để sản xuất loại ống giấy này phải tiêu tốn gấp bội năng lượng và tài nguyên. Ống nhựa plastic chỉ tự phân hủy thành microplastic độc hại trong 200 năm. Những hạt vi nhựa ly ty đã được tìm thấy trong cơ thể người, trong thịt gà, heo, bò, cá biển …khi ăn thực phẩm có chứa hạt vi nhựa.
Lời Khuyên: Thận Trọng
Giới khoa học không dám nói “an toàn 100%”, nhưng cũng chưa đủ dữ liệu để nói “chắc chắn gây bệnh gì đó”. Tóm lại là vì “chưa biết, nên thận trọng vẫn hơn”. Trước khi có ly giấy như hiện nay, người tiêu dùng có loại ly xốp màu trắng – Styrofoam EPS. Loại ly này có chất styrene và IARC – Cơ quan Nghiên Cứu Ung Thư Quốc tế đã xếp styrene vào nhóm “có thể gây ung thư cho con người”.
Ly giấy có tráng lớp PE, PLA, và PFAS chưa chứng minh cụ thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người, trong khi ly Styrofoam có chất styrene được xếp vào nhóm “có thể” gây ung thư.
Vậy để khỏi lo lắng ưu tư – ở tuổi hưu trí, khi đã uống hàng trăm ly cà-phê bằng ly xốp và ly giấy suốt thời gian đi cày cuốc cơm gạo áo tiền và hâm nóng thức ăn trong hộp xốp thì chỉ còn một cách là dùng
ly thủy tinh, sành, gốm sứ hay bình inox – sắt không rỉ để an toàn hưởng tuổi già còn lại. Và một ngày đó nếu tự nhiên đổ bệnh thì cứ đổ cho tại … số mạng.
– Đức Hà–
Đặc biệt cho HuuTri.org