“Tôi không phải người Argentina… nhưng mỗi lần Messi ghi bàn, tôi vui như chính đội tuyển quê hương mình vừa chiến thắng.”
“Tôi chưa từng đặt chân đến Bồ Đào Nha… nhưng chưa bao giờ bỏ lỡ một trận đấu nào của Cristiano Ronaldo.”
Nếu bạn từng nghe ai đó nói như vậy, bạn đã chứng kiến một trong những hiện tượng tâm lý thú vị nhất của thể thao hiện đại.
Cứ mỗi bốn năm, World Cup lại biến hàng tỷ con người trên khắp hành tinh thành những người kể chuyện, những người mơ mộng và những người hâm mộ cuồng nhiệt. Cả thành phố vỡ òa sau một bàn thắng. Hàng triệu gia đình quây quần trước màn hình. Những người xa lạ ôm chầm lấy nhau chỉ vì cùng yêu một đội bóng.
Nhưng có một câu hỏi luôn khiến nhiều người tò mò.
Vì sao rất nhiều người lại dành trọn tình yêu cho những cầu thủ và đội tuyển quốc gia không hề liên quan đến quốc tịch của mình?
Tại sao một thiếu niên ở California lại mặc chiếc áo số 10 của Argentina?
Vì sao một gia đình người Việt thức trắng đêm chỉ để xem đội tuyển Bồ Đào Nha thi đấu?
Điều gì khiến nhiều người Nhật Bản yêu mến Croatia, hay hàng triệu người Nigeria dành tình cảm đặc biệt cho Brazil?
Câu trả lời không chỉ nằm trong bóng đá.
Đó là câu chuyện về cách con người lựa chọn những người hùng để truyền cảm hứng cho cuộc sống của mình.
Chúng Ta Không Chỉ Ngưỡng Mộ Một Cầu Thủ…
Chúng Ta Tìm Kiếm Một Người Hùng
Suốt chiều dài lịch sử, ở bất kỳ nền văn minh nào cũng đều có những người hùng.
Ngày xưa là các chiến binh.
Những nhà thám hiểm.
Những nhà khoa học.
Những nhà lãnh đạo truyền cảm hứng.
Ngày nay, nhiều người hùng khoác lên mình chiếc áo đấu bóng đá.
Các nhà tâm lý học gọi hiện tượng này là Hiệu Ứng Đồng Nhất Với Người Hùng (Hero Identification).
Con người luôn có xu hướng ngưỡng mộ những ai sở hữu các phẩm chất mà mình mong muốn có được.
Đó có thể là:
- Tài năng xuất chúng
- Lòng dũng cảm
- Ý chí vượt khó
- Sự khiêm nhường
- Tinh thần không bỏ cuộc
- Niềm hy vọng
Khi một cầu thủ đạt đến đỉnh cao, họ không còn đơn thuần là một vận động viên.
Họ trở thành một biểu tượng.
Lionel Messi: Người Hùng Thầm Lặng Mà Hàng Triệu Người Nhìn Thấy Chính Mình
Đối với rất nhiều người hâm mộ, Lionel Messi không chỉ là một cầu thủ vĩ đại.
Anh là biểu tượng của sự bền bỉ.
Tuổi thơ của Messi nhiều chông gai.
Khi còn nhỏ tại Argentina, anh mắc chứng thiếu hormone tăng trưởng. Gia đình không đủ khả năng chi trả toàn bộ chi phí điều trị.
Mọi thứ chỉ thay đổi khi FC Barcelona chấp nhận ký hợp đồng với cậu bé nhỏ con ấy và hỗ trợ quá trình chữa trị.
Ít ai ngờ rằng cậu bé ngày nào lại trở thành một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá.
Messi không nổi tiếng vì những lời nói hoa mỹ.
Anh để đôi chân của mình kể câu chuyện.
Người hâm mộ yêu quý Messi vì anh tượng trưng cho:
- sự khiêm nhường
- lòng trung thành
- tình yêu gia đình
- nghị lực vượt qua nghịch cảnh
- sự tự tin điềm tĩnh
- tài năng xuất chúng nhưng không phô trương
Nhiều chuyên gia tâm lý cho rằng người hâm mộ nhìn thấy chính mình trong Messi.
Đa số chúng ta không phải là người nổi bật nhất.
Không phải lúc nào cũng muốn trở thành trung tâm của sự chú ý.
Chúng ta chỉ âm thầm làm việc, hy vọng sự cố gắng rồi sẽ được đền đáp.
Có lẽ vì thế mà khi Messi nâng cao chiếc cúp vàng World Cup năm 2022, hàng triệu người trên khắp thế giới đã xúc động như chính giấc mơ của mình vừa trở thành hiện thực.
Cristiano Ronaldo: Biểu Tượng Của Kỷ Luật Và Khát Vọng
Nếu Messi đại diện cho thiên tài thầm lặng…
Thì Cristiano Ronaldo là hiện thân của ý chí không ngừng vươn lên.
Sinh ra trên đảo Madeira trong một gia đình bình thường, Ronaldo không có con đường trải đầy hoa hồng.
Không ai bảo đảm rằng cậu bé ấy sẽ trở thành siêu sao.
Anh tạo nên sự nghiệp bằng kỷ luật phi thường.
Người hâm mộ ngưỡng mộ Ronaldo vì anh đại diện cho:
- tinh thần làm việc không biết mệt mỏi
- sự tự tin
- thể lực đáng kinh ngạc
- ý chí mạnh mẽ
- không bao giờ chấp nhận giới hạn của bản thân
Câu chuyện của Ronaldo gửi gắm một thông điệp rất rõ ràng.
Tài năng có thể mở cánh cửa đầu tiên.
Nhưng chính kỷ luật sẽ quyết định bạn đi được bao xa.
Điều thú vị là những phẩm chất khiến hàng triệu người yêu mến Ronaldo cũng khiến không ít người tranh cãi về anh.
Người thì nhìn thấy sự tự tin.
Người khác lại cho rằng đó là sự kiêu ngạo.
Các nhà tâm lý học gọi đây là Hiệu Ứng Phân Cực.
Những cá tính mạnh hiếm khi tạo ra sự trung lập.
Họ luôn có cả những người hâm mộ cuồng nhiệt lẫn những người chỉ trích gay gắt.
Vì Sao Cuộc Tranh Luận Messi Hay Ronaldo Chưa Bao Giờ Kết Thúc?
Suốt gần hai thập niên qua, người hâm mộ trên toàn thế giới vẫn luôn tranh luận.
Ai mới là cầu thủ vĩ đại nhất?
Messi?
Hay Ronaldo?
Thật ra, dưới góc nhìn tâm lý học, câu trả lời nhiều khi phản ánh chính người hâm mộ hơn là bản thân hai cầu thủ.
Những người yêu sự sáng tạo, tinh thần đồng đội, sự khiêm nhường và thiên tài bẩm sinh thường nghiêng về Messi.
Trong khi đó, những người ngưỡng mộ tính kỷ luật, tham vọng, sự tự tin và khát vọng hoàn thiện bản thân lại thường chọn Ronaldo.
Không có câu trả lời tuyệt đối.
Bởi cả hai đại diện cho hai con đường khác nhau dẫn đến sự vĩ đại.
Một Thế Hệ Siêu Sao Mới Đang Viết Tiếp Câu Chuyện
Mỗi thế hệ đều có những thần tượng của riêng mình.
Ngày nay, rất nhiều người trẻ đang dõi theo:
Kylian Mbappé — tốc độ, sự táo bạo và nguồn năng lượng của bóng đá hiện đại.
Erling Haaland — mạnh mẽ, hiệu quả và khả năng ghi bàn gần như không tưởng.
Lamine Yamal — mới chỉ là một thiếu niên nhưng đã xuất hiện trên những sân khấu lớn nhất của bóng đá thế giới.
Thật thú vị khi nhiều người có thể tự hào nói rằng:
“Tôi đã theo dõi cậu ấy từ trước khi cả thế giới biết đến.”
Điều Chúng Ta Nhớ Không Phải Là Những Con Số…
Mà Là Những Câu Chuyện
Ít ai nhớ chính xác Messi đã ghi bao nhiêu bàn thắng cách đây năm năm.
Nhưng gần như ai cũng nhớ khoảnh khắc anh nâng cao chiếc cúp vàng World Cup.
Người ta nhớ Ronaldo bật khóc sau chức vô địch EURO 2016.
Nhớ Mbappé lập hat-trick trong trận chung kết World Cup 2022.
Con người vốn ghi nhớ cảm xúc lâu hơn những bảng thống kê.
Có lẽ vì thế mà các bộ phim tài liệu về thể thao ngày càng được yêu thích.
Điều khiến chúng ta xúc động không chỉ là chiến thắng.
Mà là hành trình phía sau chiến thắng.
Vì Sao Chúng Ta Yêu Một Đội Tuyển Không Phải Quê Hương Mình?
Nhiều người đến với bóng đá từ một thần tượng.
“Tôi thích Messi.”
Rồi dần dần…
“Tôi yêu Argentina.”
“Tôi xem Ronaldo.”
Rồi trở thành người hâm mộ đội tuyển Bồ Đào Nha.
Chúng ta yêu cầu thủ trước.
Rồi mới yêu cả đất nước và màu áo mà họ đại diện.
Lối Chơi Cũng Có Thể Khiến Người Ta Phải Lòng
Không phải ai cũng chọn đội bóng vì cầu thủ.
Nhiều người yêu cả triết lý bóng đá.
Brazil tượng trưng cho sự ngẫu hứng.
Tây Ban Nha nổi tiếng với khả năng kiểm soát bóng.
Đức đại diện cho tính kỷ luật.
Ý là biểu tượng của chiến thuật.
Nhật Bản thể hiện tinh thần tập thể và sự khiêm nhường.
Argentina luôn thi đấu bằng cả trái tim.
Mỗi đội tuyển phản chiếu một phần văn hóa của chính quốc gia đó.
Bóng Đá Mang Đến Một “Quê Hương Thứ Hai”
Điều này đặc biệt dễ thấy trong các cộng đồng người nhập cư.
Một người có thể hết lòng yêu nước Mỹ…
Nhưng có hội, vẫn cổ vũ đội tuyển Việt Nam.
Một người Canada yêu Croatia vì đó là quê hương của ông bà.
Một người Úc dành tình cảm cho đội tuyển Ý vì cội nguồn gia đình.
Các nhà tâm lý học gọi đây là Bản Sắc Kép (Bicultural Identity).
Con người không đánh mất bản sắc cũ khi đón nhận bản sắc mới.
Họ mang cả hai trong trái tim mình.
Và thể thao là một trong những cách đẹp nhất để kết nối cả hai.
Người Mỹ Gốc Việt: Hai Quê Hương, Một Trái Tim
Người Mỹ gốc Việt là minh chứng rất rõ cho điều đó.
Họ tự hào là công dân Hoa Kỳ.
Đồng thời vẫn gìn giữ tiếng Việt, văn hóa Việt và truyền thống gia đình.
Khi đội tuyển Việt Nam thi đấu, họ cổ vũ nồng nhiệt.
Khi đội tuyển Hoa Kỳ thi đấu, họ ủng hộ với niềm tự hào.
Đến mùa World Cup, nhiều người lại chọn thêm một đội tuyển khác để yêu mến.
Argentina vì Messi.
Bồ Đào Nha vì Ronaldo.
Nhật Bản vì tinh thần kỷ luật.
Brazil vì lối chơi đầy cảm hứng.
Không hề có mâu thuẫn.
Đó chính là vẻ đẹp của một xã hội đa văn hóa.
Mạng Xã Hội Đã Thay Đổi Cách Chúng Ta Hâm Mộ Bóng Đá
Ba mươi năm trước, người hâm mộ chỉ biết đến cầu thủ qua truyền hình và báo chí.
Ngày nay, họ có thể theo dõi từng buổi tập, từng hoạt động thiện nguyện, từng khoảnh khắc đời thường của thần tượng chỉ sau vài giây.
Người hâm mộ không còn yêu chỉ vì những bàn thắng.
Họ còn yêu:
- nhân cách
- gia đình
- hoạt động từ thiện
- lối sống
- những giá trị mà cầu thủ theo đuổi
Tình yêu bóng đá chưa bao giờ mang tính cá nhân như hôm nay.
Hai Biểu Tượng Của Một Thế Hệ
Nếu xét về sức ảnh hưởng toàn cầu, giá trị thương hiệu và lượng người theo dõi trên mạng xã hội, Cristiano Ronaldo hiện vẫn là vận động viên được theo dõi nhiều nhất thế giới.
Ngay phía sau là Lionel Messi.
Trong gần hai thập niên, cả hai đã truyền cảm hứng cho hàng triệu trẻ em trên khắp hành tinh cầm trái bóng lần đầu tiên.
Sự cạnh tranh giữa họ không chỉ tạo nên những huyền thoại.
Nó còn góp phần đưa bóng đá lên một tầm cao mới.
Người Hùng Có Thể Giải Nghệ…
Nhưng Huyền Thoại Thì Sống Mãi
Rồi sẽ đến ngày Messi giải nghệ.
Ronaldo cũng vậy.
Một thế hệ mới sẽ tiếp tục xuất hiện.
Nhưng nguồn cảm hứng mà họ để lại sẽ không bao giờ biến mất.
Những đứa trẻ từng mặc chiếc áo số 10 của Messi rồi sẽ dắt con mình đi xem World Cup.
Những người từng say mê Ronaldo sẽ kể lại những bàn thắng không tưởng cho thế hệ sau.
Mbappé.
Haaland.
Yamal.
Rồi cũng sẽ truyền cảm hứng cho những người trẻ tiếp theo.
Bởi sau tất cả…
Điều chúng ta yêu không chỉ là bóng đá.
Mà là niềm hy vọng.
Là ý chí.
Là niềm tin rằng những điều tưởng như không thể vẫn có thể trở thành hiện thực.
Đôi khi…
Chỉ cần một cầu thủ cũng đủ để khiến hàng triệu người tin rằng…
Không có giấc mơ nào là quá xa vời.
Đón Đọc Phần 3
Chính Trị, Chiến Tranh, Di Dân Và World Cup
Liệu chiến tranh và xung đột quốc tế có làm thay đổi tình cảm của người hâm mộ dành cho một đội tuyển?
Vì sao rất nhiều khán giả trung lập luôn cổ vũ đội bóng “cửa dưới”?
Và khoa học thần kinh giải thích như thế nào về cảm giác vỡ òa khi đội bóng mình yêu thích ghi bàn?
Đó sẽ là những câu chuyện đầy bất ngờ trong Phần 3 của loạt bài.
-Lê Nguyên Vũ-